Język polski w użyciu — jak rozwiązywać zadania z arkusza 1.
7 min czytania · aktualizacja
„Język polski w użyciu" otwiera arkusz maturalny i jest wart 10 z 60 punktów — a rządzi nim jedna zasada, wypisana wprost w instrukcji: odpowiadaj tylko na podstawie tekstów i tylko własnymi słowami. Kto ją ignoruje, traci punkty przy poprawnej merytorycznie odpowiedzi. Poniżej typy zadań z prawdziwego arkusza (maj 2025) i schematy odpowiedzi, które uznaje klucz.
Jak wygląda ta część: dwa teksty, pięć zadań
Dostajesz dwa teksty nieliterackie o wspólnym temacie — w maju 2025 były to fragmenty „Błękitnej kropki" Carla Sagana i artykułu Marty Trepczyńskiej o kolonizacji planet. Do tego pięć zadań (łącznie 10 pkt):
| Zadanie (maj 2025) | Typ | Punkty |
|---|---|---|
| wyjaśnij sens zdania „Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród «wędrowców»" | wyjaśnienie metafory | 0–1 |
| rozstrzygnij, czy oba teksty mówią o tej samej przyczynie zainteresowania kosmosem | rozstrzygnięcie + uzasadnienie | 0–2 |
| wyjaśnij ograniczenie z tekstu 1. i porównaj z tekstem 2. | porównanie treści | 0–2 |
| prawda/fałsz o funkcjach środków językowych | środki językowe | 0–1 |
| notatka syntetyzująca (60–90 wyrazów) | synteza obu tekstów | 0–4 |
Prawie połowa punktów tej części to notatka syntetyzująca — ma osobny poradnik. Tutaj skupiamy się na zadaniach 1–4.
Rozstrzygnięcie + uzasadnienie: schemat, który punktuje klucz
Zadania typu „rozstrzygnij, czy…" mają w kluczu bardzo konkretną mechanikę. W maju 2025 wyglądała tak: 2 punkty za rozstrzygnięcie z uzasadnieniem odwołującym się do obu tekstów, 1 punkt za rozstrzygnięcie z odwołaniem do jednego tekstu, 0 — gdy odwołanie jest niezgodne z rozstrzygnięciem. Trzy praktyczne wnioski:
- zacznij od jednoznacznego „tak/nie" — bez rozstrzygnięcia uzasadnienie wisi w próżni,
- w uzasadnieniu nazwij po jednym konkrecie z każdego tekstu,
- sprawdź spójność: jeśli piszesz „tak, ta sama przyczyna", oba przykłady muszą pokazywać tę samą przyczynę — sprzeczność zeruje całość.
Metafory i środki językowe: funkcja, nie nazwa
Przy wyjaśnianiu sensu zdania przełóż obraz na treść dosłowną: „wędrówka pośród «wędrowców»" to rozpoczęcie lotów kosmicznych między planetami (planeta = gr. „wędrujący" — tę informację podaje sam tekst). Nie powtarzaj metafory innymi słowami — rozwiąż ją.
W zadaniach o środkach językowych (P/F w maju 2025) pytanie prawie nigdy nie brzmi „jak nazywa się ten środek", tylko czemu on służy: czasowniki w 1. osobie liczby mnogiej zmniejszają dystans między autorem a czytelnikiem. Ucz się par „środek → typowa funkcja", a nie samych definicji.
Trzy zasady z instrukcji, które są kryteriami oceny
- Tylko na podstawie tekstów. Twoja wiedza o kosmosie (albo o czymkolwiek) nie zastąpi odwołania do tekstu — klucz szuka treści z arkusza.
- Własnymi słowami. Przepisany fragment tekstu nie jest odpowiedzią, chyba że polecenie każe zacytować.
- Odpowiadaj na całe polecenie. Polecenia często sklejają dwie czynności („wyjaśnij… i uzasadnij…") — wykonanie połowy to zwykle 0 punktów, dokładnie jak w teście historycznoliterackim.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile punktów można zdobyć za Język polski w użyciu?
Czy w odpowiedziach można cytować teksty?
Co jeśli rozstrzygnięcie jest dobre, ale uzasadnię jednym tekstem?
Czym ta część różni się od testu historycznoliterackiego?
Największa pula czeka dalej: notatka syntetyzująca w tej samej części i wypracowanie za 35 punktów w arkuszu 2.
Źródło: arkusz i zasady oceniania — język polski, poziom podstawowy, maj 2025 (CKE).