Matura z wiedzy o społeczeństwie maj 2023 - arkusz CKE z odpowiedziami
Arkusz sesji głównej z 10 maja 2023 r., pierwsza matura z WOS w formule 2023: 21 zadań, 60 punktów i 180 minut. Test obejmuje m.in. postawę nonkonformistyczną i regułę niedostępności, dziedziczenie biedy, typy społeczeństw, plakat kampanii profrekwencyjnej z FIO, Łemków, Bundesrat i Senat RP, ustroje Francji i USA, budżet gminy Gietrzwałd, urlop macierzyński, strefę Schengen, Tajwan i przemówienie Lecha Kaczyńskiego w Gruzji z 2008 r., a na końcu są pozew o zwrot zadatku i wypowiedź o referendach lokalnych. Poniżej klucz CKE do wszystkich 44 pozycji.
- Data egzaminu
- 10 maja 2023
- Poziom
- poziom rozszerzony
- Liczba zadań
- 21
- Punkty
- 60
- Czas pracy
- 180 min
Pismo procesowe i wypowiedź argumentacyjna
Oba polecenia są obowiązkowe, bez wyboru tematu. Za pismo procesowe do 5 punktów, za wypowiedź do 7; arkusz nie podaje minimalnej długości.
- Zadanie 20 (0–5 pkt)Na podstawie podanych informacji oraz przytoczonych przepisów prawnych napisz – jako Beata Jaskólska – pozew związany ze zwrotem zadatku. Zachowaj formalny charakter pisma. Przedmiotem żądania w tej sprawie uczyń maksymalną sumę. Sformułuj także krótkie uzasadnienie pozwu, odnosząc się do odpowiednich przepisów prawa materialnego.Pismo to pozew o zapłatę. Ocenia się dwie kategorie: oznaczenie stron, sądu i jego wydziału, nazwy pisma i wartości sporu oraz żądanie z uzasadnieniem. Do tego dochodzi konstrukcja: rozplanowanie pisma z datą i podpisem powódki.
- Zadanie 21 (0–7 pkt)Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.Ocenia się trzy aspekty: referenda lokalne zwykłe, referenda lokalne odwoławcze oraz rozważenie problemu (argumenty, kontrargument i jego krytyka) z odwołaniem do obu materiałów: indeksu demokracji i ekspertyzy o referendach lokalnych. Do tego dochodzą forma, struktura i logika wywodu.
Odpowiedzi do arkusza (klucz CKE)
W zadaniach otwartych podajemy sens odpowiedzi z przykładowych rozwiązań CKE, a nie jedyne poprawne brzmienie. Przy rozstrzygnięciu („tak”, „nie”) punkt jest dopiero za uzasadnienie, więc podajemy też główny argument z klucza. Kryteria są w zasadach oceniania (link w źródłach na dole strony).
| Zadanie | Odpowiedź i temat | Pkt |
|---|---|---|
| 1.1 | np. argument: młoda osoba chce wyrazić swoją indywidualność; kontrargument: ulega presji otoczenia i chce upodobnić się do innych młodych („wszyscy teraz mają tatuaże”)Tatuaż a postawa nonkonformistyczna | 1 |
| 1.2 | np. tatuaże stały się modne i powszechne, są łatwo dostępne i niezbyt drogie, więc nie działa tu reguła niedostępnościReguła niedostępności a moda na tatuaże | 1 |
| 2.1 | tak: dzieci z ubogich rodzin często zostają na tym samym miejscu w hierarchii społecznej, więc „dziedziczenie biedy” wynika ze stratyfikacyjnej funkcji rodzinyDziedziczenie biedy a funkcja stratyfikacyjna rodziny | 1 |
| 2.2 | C: przyczyny wykluczenia społecznegoCo wyjaśnia tekst o dziedziczeniu biedy | 1 |
| 3.1 | opis 1. – społeczeństwo tradycyjne, opis 2. – industrialne, opis 3. – nomadyczneTypy społeczeństw | 1 |
| 3.2 | np. w społeczeństwie poprzemysłowym zachodzi deurbanizacja, spada zatrudnienie w przemyśle, a rośnie w usługach, większa jest rola wykształcenia i informacji; 1 pkt za dwie różniceSpołeczeństwo industrialne a poprzemysłowe | 2 |
| 4.1 | np. dla twórców: realizacja celów stowarzyszenia i jego promocja; dla odbiorców: większa świadomość dotycząca wyborów i aktywizacja obywatelskaKampania „Nie bądź struś… Idź na wybory!” | 1 |
| 4.2 | P, PCel kampanii i socjalizacja wtórna | 1 |
| 5.1 | pisarz, jak współcześni turyści, izolował się od lokalnej rzeczywistości i oglądał Afrykę z bezpiecznej odległości, nie poznając prawdziwego życia mieszkańcówBańka środowiskowa a postrzeganie Afryki | 1 |
| 5.2 | F, FSkutki bańki środowiskowej | 1 |
| 6.1 | P, PKim jest Polak w badaniach CBOS 2005 i 2015 | 1 |
| 6.2 | wybór 2. (obywatelstwo polskie): w politycznej koncepcji narodu członkami narodu są wszyscy obywatele państwa, bez względu na pochodzenie etnicznePolityczna koncepcja narodu | 1 |
| 7.1 | obrzęd z tekstu 3.: nadanie imienia przy chrzcie to obrzęd przejścia związany z narodzinami i włączeniem dziecka do wspólnotyObrzęd przejścia u Łemków | 1 |
| 7.2 | F, PŁemkowszczyzna i status prawny Łemków | 1 |
| 7.3 | Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym (klucz uznaje też „Kościele prawosławnym” i „cerkwi prawosławnej”)Kościół, w którym Łemkowie chrzcili dzieci | 1 |
| 7.4 | A: akulturacjiWypieranie imion łemkowskich przez polskie | 1 |
| 8.1 | większość w Sejmie miało PiS, więc 60% jego wyborców oceniało Sejm dobrze, a elektoraty opozycji w większości źle (złe oceny od 71 do 85%)Ocena Sejmu RP a preferencje wyborcze (CBOS 2020) | 1 |
| 8.2 | F, F (złe oceny Sejmu wzrosły z 47 do 52%, czyli o 5 punktów procentowych, a nie o 5%)Oceny Sejmu i Senatu RP w latach 2019–2020 | 1 |
| 9.1 | senatorów RP wybiera się w wyborach powszechnych i bezpośrednich, a członków Bundesratu delegują rządy krajów związkowych; senatorowie RP mają mandat wolny, a członkowie Bundesratu związany (imperatywny); 1 pkt za jedną różnicęBundesrat a Senat RP | 2 |
| 9.2 | Niemcy są państwem federalnym, więc Bundesrat chroni interesy krajów związkowych, a Polska jest państwem unitarnym, więc senatorowie, jak posłowie, reprezentują naródFederalizm, unitaryzm i druga izba | 1 |
| 10.1 | 1. Francja, 2. Stany ZjednoczonePaństwa z konstytucji i schematu ustroju | 1 |
| 10.2 | prezydenta Francji wybiera się w wyborach bezpośrednich, a prezydenta USA w pośrednich; we Francji egzekutywę tworzą prezydent i rząd z premierem, w USA władza wykonawcza jest w rękach prezydenta; we Francji rząd odpowiada przed parlamentem, w USA członkowie gabinetu przed prezydentem; 1 pkt za dwie różniceUstroje Francji i USA: trzy różnice | 2 |
| 11.1 | np. w projekcie inicjatywę mają też niektóre związki zawodowe, projekt obywatelski wymaga 200 tys. podpisów (dziś 100 tys.), o ważności wniosku obywatelskiego rozstrzyga TK, a inicjatywę mają senatorowie (dziś Senat jako całość); 1 pkt za dwie różniceInicjatywa ustawodawcza: projekt z 1994 r. a Konstytucja RP | 2 |
| 11.2 | tak: projekt pozwalał Sejmowi upoważnić rząd do wydawania dekretów z mocą ustawy, a obecna konstytucja nie daje tego Radzie MinistrówDekrety z mocą ustawy w projekcie konstytucji | 1 |
| 12.1 | 1. Rada Gminy Gietrzwałd, 2. Wójt Gminy GietrzwałdOrgany gminy w uchwale budżetowej | 1 |
| 12.2 | tak: planowane wydatki (38 843 553,75 zł) są wyższe niż dochody (34 009 309,24 zł)Deficyt w budżecie gminy Gietrzwałd | 1 |
| 13.1 | nie: wyrok dotyczy prawa do wolności osobistej, czyli prawa osobistego z pierwszej generacjiWyrok ETPCz a generacje praw człowieka | 1 |
| 13.2 | P, PETPCz i Europejska Konwencja Praw Człowieka | 1 |
| 14.1 | Kodeks cywilnyKodeks z przepisami o zdolności prawnej | 1 |
| 14.2 | zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków (np. dziedziczenia), a zdolność do czynności prawnych to możliwość samodzielnego działania w prawie cywilnym (np. zawierania umów)Zdolność prawna a zdolność do czynności prawnych | 1 |
| 15.1 | F, P (przepisy pochodzą z Kodeksu pracy)Kodeks pracy i sprawy pracownicze | 1 |
| 15.2 | nie: urlop macierzyński przysługuje pracownicy zatrudnionej na umowę o pracę, a Joanna pracuje na podstawie umów o dzieło, czyli umów cywilnoprawnychUrlop macierzyński a umowa o dzieło | 1 |
| 15.3 | tak: żona wykorzystała po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu, więc może zrezygnować z reszty, a resztę wykorzysta Adam jako ojciec wychowujący dziecko (art. 180 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy)Część urlopu macierzyńskiego dla ojca | 1 |
| 16.1 | 1. Irlandia – członek UE, 2. Norwegia – nie, 3. Estonia – członek UE; 1 pkt za trzy nazwy albo dwie nazwy z poprawnym członkostwemCele podróży na mapie i członkostwo w UE | 2 |
| 16.2 | osoba z informacji 1. (Angel): Irlandia nie należy do strefy SchengenKontrola graniczna a strefa Schengen | 1 |
| 17.1 | 1. Parlament Europejski, 2. Trybunał Sprawiedliwości UE, 3. Komisja Europejska; 1 pkt za dwie nazwyInstytucje UE z przepisów traktatowych | 2 |
| 17.2 | obywatele UE wpływają bezpośrednio na skład Parlamentu Europejskiego, bo wybierają posłów w wyborach powszechnych i bezpośrednich; na skład TSUE i Komisji nie mają takiego wpływuLegitymizacja PE, TSUE i Komisji | 1 |
| 18.1 | np. argument: Tajwan ma odrębne terytorium, ludność i władzę, czyli trzy klasyczne cechy państwa; kontrargument: większość państw świata, w tym ChRL, formalnie go nie uznajeCzy Republika Chińska na Tajwanie jest państwem | 1 |
| 18.2 | A: Cypr PółnocnyTerytorium o statusie podobnym do Tajwanu | 1 |
| 19.1 | Lech KaczyńskiAutor przemówienia z 2008 r. | 1 |
| 19.2 | przemówienie wygłoszono w Gruzji w czasie wojny rosyjsko-gruzińskiej, gdy wojska rosyjskie w obronie separatystycznej Osetii Południowej wkroczyły na terytorium GruzjiKontekst przemówienia w Tbilisi | 1 |
| 19.3 | np. w 2014 r. Rosja zajęła i zaanektowała Krym z Sewastopolem i wywołała wojnę w DonbasieRok 2014 a obawy z przemówienia | 1 |
| 20 | pozew o zapłatę Beaty Jaskólskiej przeciw Janinie Wróbel do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga, Wydział Cywilny: wartość przedmiotu sporu 80 000 zł (dwukrotność zadatku 40 000 zł), żądanie zasądzenia tej kwoty z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu, uzasadnienie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego (z winy pozwanej nie zawarto umowy, a zadatku nie zwróciła mimo wezwania z 27 grudnia 2019 r.)Pozew o zwrot zadatku (polecenie wyżej) | 5 |
| 21 | bez klucza: do 7 pkt za trzy aspekty tematu (referenda lokalne zwykłe, referenda lokalne odwoławcze, rozważenie z argumentami, kontrargumentem i jego krytyką, czy oceny i postulaty z tekstu dotyczą prawa, czy kultury politycznej) oraz formę, strukturę i logikę wywoduWypowiedź o referendach lokalnych (polecenie wyżej) | 7 |
| Razem | 60 | |
Najczęstsze pytania o ten arkusz
Kiedy odbyła się matura z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym w maju 2023?
Egzamin odbył się 10 maja 2023 r. Trwał 180 minut. Za wszystkie zadania można było zdobyć 60 punktów.
Ile zadań miała matura z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym w maju 2023?
Arkusz miał 21 zadań za 60 punktów. Razem z podpunktami klucz CKE liczy 44 pozycje i wszystkie są w tabeli odpowiedzi na tej stronie.
Co trzeba było napisać na maturze z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym w maju 2023?
Dwa polecenia dla wszystkich zdających, bez wyboru tematu. Zadanie 20 (0–5 pkt): Na podstawie podanych informacji oraz przytoczonych przepisów prawnych napisz – jako Beata Jaskólska – pozew związany ze zwrotem zadatku. Zachowaj formalny charakter pisma. Przedmiotem żądania w tej sprawie uczyń maksymalną sumę. Sformułuj także krótkie uzasadnienie pozwu, odnosząc się do odpowiednich przepisów prawa materialnego. Zadanie 21 (0–7 pkt): Scharakteryzuj uregulowania prawne dotyczące referendów lokalnych w Rzeczypospolitej Polskiej. Na ich podstawie rozważ, czy oceny i postulaty przedstawione w tekście odnoszą się do wskazanych instytucji prawnych, czy – do kwestii kultury politycznej społeczeństwa. W pracy wykorzystaj oba materiały źródłowe.
Gdzie znaleźć arkusz i odpowiedzi do matury z wiedzy o społeczeństwie na poziomie rozszerzonym w maju 2023?
Odpowiedzi do wszystkich 44 pozycji klucza są w tabeli na tej stronie: w zadaniach zamkniętych dosłownie z zasad oceniania CKE, w otwartych sens przykładowego rozwiązania CKE. Oficjalny arkusz i zasady oceniania publikuje Centralna Komisja Egzaminacyjna na cke.gov.pl. Bezpośrednie linki do tych plików PDF są w sekcji „Źródła” na dole strony.