Biologia · poziom rozszerzony

Matura z biologii rozszerzonej — jak się do niej przygotować

Biologia rozszerzona nie sprawdza tego, ile pamiętasz, tylko czy potrafisz zapisać uzasadnienie w formie, którą uznaje klucz. Poniżej masz budowę egzaminu, listę działów, typowe zdania odbierające punkty i trzy warianty planu powtórek zależnie od tego, ile czasu zostało.

Jak wygląda matura z biologii rozszerzonej

Czas trwania	180 minut
Liczba zadań	23 zadania
Punkty do zdobycia	60
Budowa arkusza	Arkusz łączy zadania zamknięte z otwartymi, a większość poleceń jest osadzona w materiale źródłowym: wykresie, tabeli, schemacie doświadczenia albo opisie eksperymentu. Sam materiał bywa spoza podstawy programowej — sprawdzana jest umiejętność jego odczytania, nie znajomość konkretnego badania.
Materiały na egzaminie	Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne na egzamin maturalny z biologii, chemii i fizyki (zapewnia szkoła)
Przybory	kalkulator prosty (obowiązkowo), linijka (do wyboru zdającego)
Próg zdawalności	Progu zdawalności nie ma. Wynik z rozszerzenia nie decyduje o zdaniu matury — liczy się wyłącznie w rekrutacji na studia.
Formuła	Formuła 2023

Źródło: Komunikaty dyrektora CKE na 2026 r. (harmonogram, przybory) oraz arkusz z 8 maja 2026

Co przerobisz w Examy z biologii rozszerzonej

Działy, które możesz u nas ćwiczyć — i ile zadań mamy z każdego z nich.

Dział	Co sprawdzają	Gdzie poćwiczyć
Genetyka klasyczna	krzyżówki jedno- i dwugenowe, krzyżówka testowa, sprzężenie z płcią, grupy krwi	Jak rozwiązywać krzyżówki genetyczne
Genetyka populacji	częstości alleli i genotypów, warunki równowagi genetycznej	Prawo Hardy'ego-Weinberga — częstości alleli i genotypów
Biologia molekularna	odczyt sekwencji białka z kodu genetycznego, skutki mutacji punktowych, obliczenia na DNA	Kod genetyczny i tabela kodonów
Metodyka badań	problem badawczy, hipoteza, próba kontrolna, zmienna zależna i niezależna	Problem badawczy, hipoteza i próba kontrolna
Analiza danych	opis zależności z wykresu i tabeli, pułapki skali i osi	Zadania z wykresem i tabelą — jak opisać zależność
Cytologia i fizjologia komórki	kierunek ruchu wody, osmoza, plazmoliza, transport przez błony	Osmoza i plazmoliza — jak zapisać kierunek ruchu wody
Podziały komórkowe	liczba chromosomów i chromatyd na etapach mitozy i mejozy	Liczba chromosomów i chromatyd — jak liczyć
Genetyka człowieka	odczyt rodowodu, kariotyp, aberracje chromosomowe, elektroforeza	Rodowody — jak odczytać typ dziedziczenia cechy

Arkusze z biologii rozszerzonej w Examy

Łącznie 11 arkuszy i 866 zadań do rozwiązania — z prawdziwych sesji egzaminacyjnych.

2026
1 arkusz · 75 zadań
2025
2 arkusze · 156 zadań
2024
3 arkusze · 236 zadań
2023
2 arkusze · 159 zadań
2022
3 arkusze · 240 zadań

Za co realnie tracisz punkty

Te same odpowiedzi w wersji, która dostaje zero, i w wersji na komplet punktów. Różnica bywa jednym członem zdania.

Polecenie „wykaż” w zadaniu o zależności między budową a funkcją narządu.
0 punktówKosmki jelitowe zwiększają powierzchnię wchłaniania.
Komplet punktówKosmki jelitowe zwiększają powierzchnię wchłaniania, dzięki czemu w tym samym czasie do krwi przenika więcej produktów trawienia.
„Wykaż” wymaga POWIĄZANIA dwóch elementów, nie podania cechy. Pierwsza odpowiedź jest prawdziwa i dostaje zero punktów, bo urywa się przed skutkiem.
Wykaż, uzasadnij, wyjaśnij — czego wymaga każde polecenie
Sformułuj problem badawczy do opisanego doświadczenia.
0 punktówZbadanie wpływu światła na rośliny.
Komplet punktówCzy natężenie światła wpływa na intensywność fotosyntezy u moczarki kanadyjskiej?
Problem badawczy musi nazwać obie zmienne i obiekt badań. Ogólnik nie pozwala sprawdzić, czy uczeń rozpoznał, co w tym doświadczeniu było zmieniane.
Problem badawczy, hipoteza i próba kontrolna
Opisz zależność przedstawioną na wykresie.
0 punktówWraz ze wzrostem temperatury aktywność enzymu rośnie.
Komplet punktówAktywność enzymu rośnie do temperatury ok. 40 °C, po czym gwałtownie spada do zera w 60 °C.
Odpowiedź opisuje tylko pierwszą część krzywej. Klucz oczekuje całego przebiegu — z punktem zwrotnym, bo to on świadczy o odczytaniu wykresu.
Zadania z wykresem i tabelą — jak opisać zależność
Określ skutek mutacji punktowej w podanej sekwencji.
0 punktówPowstanie inne białko.
Komplet punktówZamiana zasady powoduje powstanie kodonu STOP, więc translacja urywa się przedwcześnie i powstaje skrócone, niefunkcjonalne białko.
„Inne białko” nie rozróżnia mutacji cichej, zmiany sensu i nonsensownej. Punkt pada za nazwanie mechanizmu, nie za stwierdzenie, że coś się zmieniło.
Mutacje punktowe — jak określić skutek mutacji

Plan powtórek — zależnie od tego, ile masz czasu

Trzy warianty. Wybierz ten, który odpowiada Twojej sytuacji — kolejność działów nie jest przypadkowa.

9 miesięcy

Zaczynasz we wrześniu klasy maturalnej.

Wrzesień–październik
Genetyka klasyczna do skutku — to najczęściej punktowany i najlepiej ćwiczalny dział. Cel: krzyżówka rozwiązywana bez zastanowienia nad metodą.
Jak rozwiązywać krzyżówki genetyczne
Listopad–grudzień
Biologia molekularna i genetyka populacji. Równolegle pierwsza próbna — nie po wynik, tylko po rozpoznanie, które polecenia sprawiają kłopot.
Styczeń–luty
Metodyka badań i analiza danych. Te dwa obszary wracają w każdym arkuszu i są niezależne od materiału, więc zwracają się najszybciej.
Problem badawczy, hipoteza i próba kontrolna
Marzec–kwiecień
Fizjologia i botanika — działy pamięciowe, które najszybciej się ulatniają, więc idą najbliżej egzaminu.
Maj
Wyłącznie pisanie odpowiedzi na czas. Żadnego nowego materiału.

3 miesiące

Zaczynasz po feriach, materiał znasz pobieżnie.

Tydzień 1–2
Diagnoza: jeden pełny arkusz bez pomocy, potem rozbiór każdego straconego punktu na kategorie — brak wiedzy czy zły zapis odpowiedzi.
Tydzień 3–6
Trzy działy z największą stratą z diagnozy. Nie po kolei według podręcznika — według własnych błędów.
Tydzień 7–10
Polecenia otwarte: „wykaż”, „uzasadnij”, „wyjaśnij”. Po 10 odpowiedzi dziennie, każda porównana z kluczem.
Wykaż, uzasadnij, wyjaśnij — czego wymaga każde polecenie
Tydzień 11–12
Pełne arkusze na czas, co drugi dzień.

4 tygodnie

Zostało niewiele — chodzi o maksimum punktów z tego, co już umiesz.

Tydzień 1
Tylko genetyka obliczeniowa i analiza wykresów. Najwyższy stosunek punktów do czasu nauki w całym arkuszu.
Tydzień 2
Metodyka badań — schemat odpowiedzi jest powtarzalny i da się go opanować w kilka dni.
Tydzień 3
Dwa pełne arkusze z rozbiorem. Punkty tracone na zapisie odpisujesz od razu, materiału już nie nadrabiasz.
Tydzień 4
Powtórka własnych błędów z tygodni 1–3. Nic nowego.

Materiały do nauki — Biologia rozszerzona

Wszystko, co mamy na ten przedmiot, w jednym miejscu.

Poradniki z biologii

Arkusze CKE

Arkusze CKE z odpowiedziami

Organizacja matury

Terminy i organizacja matury

Najczęstsze pytania

Czy z biologii rozszerzonej jest próg zdawalności?

Nie. Przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym zdaje się bez progu — nie da się go „nie zdać”. Wynik procentowy trafia na świadectwo i liczy się wyłącznie w rekrutacji na studia, gdzie progi ustala każda uczelnia osobno.

Czy biologię można zdawać na poziomie podstawowym?

Nie. W Formule 2023 poziom podstawowy mają wyłącznie przedmioty obowiązkowe: język polski, matematyka i język obcy nowożytny. Biologia jest zdawana tylko jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym.

Od czego zacząć, jeśli zostały trzy miesiące?

Od pełnego arkusza bez pomocy i rozbioru każdego straconego punktu na dwie kategorie: brak wiedzy albo zły zapis odpowiedzi. Druga kategoria zwykle okazuje się większa i naprawia się szybciej — dlatego kolejność nauki ustala diagnoza, a nie spis treści podręcznika.

Ile procent z biologii trzeba na medycynę?

Progu nie da się podać z góry — powstaje co roku z wyników kandydatów i limitu miejsc, więc różni się między uczelniami i między latami. Wiążąca jest wyłącznie tabela progów publikowana przez konkretną uczelnię po zakończeniu rekrutacji.

Dlaczego znam materiał, a wynik z próbnej jest niski?

Najczęstsza przyczyna to zapis odpowiedzi, nie brak wiedzy. W zadaniach otwartych punkt pada za wskazanie zależności i jej uzasadnienie; odpowiedź prawdziwa, ale urwana przed skutkiem, dostaje zero. Porównanie własnych odpowiedzi z kluczem zdanie po zdaniu pokazuje to w kilka wieczorów.