Miejsca ważne w życiu człowieka
Zadanie 74 z listy CKE · Andrzej Stasiuk, Miejsce · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Miejsca ważne w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania „Miejsce” Andrzeja Stasiuka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
W „Miejscu” Stasiuk pokazuje, że ważne miejsce to nie budynek, lecz pamięć ludzi, którzy z nim związali swoje życie. Rozebrana cerkiew trafia do muzeum, ale w lesie zostaje ślad, który przypomina o wysiedlonej społeczności Łemków - miejsce trwa, dopóki ktoś o nim opowiada.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Narrator wspomina starego, sparaliżowanego Łemka, którego rodzina przywiozła do cerkwi. Mężczyzna powiedział, że jego ojciec kładł tu dach, a on sam był tu ochrzczony - i że teraz może umrzeć.
Miejsce jest ważne, bo łączy całe życie człowieka i jego rodu: pracę ojca, chrzest syna i pożegnanie ze światem. Powrót do niego domyka ludzką biografię.
Argument 2
Konserwatorzy zabezpieczają drewno preparatami pachnącymi jak w szpitalu, a potem rozbierają cerkiew deska po desce i wywożą ciężarówką do muzeum.
Budynek zostaje ocalony, ale wyrwany ze swojego miejsca. Stasiuk pokazuje, że muzeum zachowuje przedmiot, lecz nie zachowa jego sensu, który wynikał z ludzi i krajobrazu.
Argument 3
Po rozbiórce w lesie zostaje szary prostokąt ziemi, przypominający zdartą skórę. Fotograf pyta, gdzie było wejście, a narrator odpowiada, że tam, gdzie stoją - kiedyś był tu próg.
Pustka też jest miejscem. Ślad w ziemi jest jak rana po społeczności, której już nie ma, a opowieść narratora przywraca tej przestrzeni pamięć.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | akcja „Wisła” z 1947 roku | Władze komunistyczne przymusowo wysiedliły Łemków i Ukraińców z Beskidu Niskiego - dlatego cerkwie zostały bez wiernych i zaczęły niszczeć. |
| literacki | Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” i obraz Soplicowa | Dom rodzinny zapamiętany na emigracji jako kraj lat dziecinnych - przykład miejsca, które żyje głównie w pamięci. |
| kulturowy | skanseny i muzea budownictwa ludowego | Przeniesione do skansenu cerkwie przetrwały fizycznie, ale straciły związek z ludźmi - to dylemat, który opisuje Stasiuk. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego cerkiew w opowiadaniu stała opuszczona?
- Czy przeniesienie cerkwi do muzeum było dobrą decyzją?
- Jaką rolę w opowiadaniu pełni fotograf?
- Jakie miejsca są ważne dla ciebie i dlaczego?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opis cerkwi jako samego zabytku, bez wskazania, że jej znaczenie tworzyli ludzie.
- Pominięcie kontekstu wysiedlenia Łemków, który wyjaśnia, skąd pustka w krajobrazie.
- Zbyt ogólna odpowiedź o „miejscach w życiu” bez odwołania do konkretnych obrazów z opowiadania.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.