Czym dla człowieka może być podróżowanie?
Zadanie 76 z listy CKE · Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Czym dla człowieka może być podróżowanie? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Podróży z Herodotem” Ryszarda Kapuścińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Dla Kapuścińskiego podróżowanie jest sposobem poznania świata i drugiego człowieka, a przez to także samego siebie. Podróż zaczyna się od pragnienia przekroczenia granicy, prowadzi przez doświadczenie obcości i bezradności, a dzięki Herodotowi staje się też podróżą w czasie - rozmową z kimś, kto 2500 lat wcześniej pytał o to samo.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Młody reporter marzy, by choć raz przekroczyć granicę, choćby do Czechosłowacji, bo samo przejście na drugą stronę wydaje mu się tajemniczym, niemal mistycznym doświadczeniem.
Podróż zaczyna się od ciekawości i pragnienia wyjścia poza znany świat. W PRL-u, gdzie wyjazd był przywilejem, przekroczenie granicy znaczyło także wolność.
Argument 2
Pierwszy wyjazd do Indii: reporter nie zna języka ani kultury, czuje się zagubiony i zawstydzony swoją niewiedzą, więc uczy się angielskiego, czytając Hemingwaya ze słownikiem.
Podróż jest zderzeniem z obcością i uczy pokory. Kapuściński odkrywa, że aby zrozumieć inny świat, trzeba najpierw przyznać się do tego, że się go nie rozumie.
Argument 3
Przed wyjazdem redaktor naczelna daje mu „Dzieje” Herodota. Kapuściński czyta je w kolejnych krajach i odkrywa w Greku pierwszego reportera, który podróżował, by poznać innych ludzi i ich racje.
Podróż może być też dialogiem z przeszłością. Herodot uczy Kapuścińskiego, że inni są lustrem, w którym przeglądamy się sami - poznając ich, poznajemy siebie.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Homer, „Odyseja” | Archetyp podróży jako drogi doświadczeń, po której człowiek wraca do domu odmieniony - zestawienie z podróżą poznawczą Kapuścińskiego. |
| filozoficzny | Emmanuel Levinas i filozofia spotkania z Innym | Levinas uważał, że twarz drugiego człowieka zobowiązuje nas etycznie - Kapuściński w podróży stawia spotkanie z Innym w centrum. |
| historyczny | ograniczenia wyjazdów za granicę w PRL | Paszporty trzymano na milicji, a wyjazd na Zachód był rzadkim przywilejem - tłumaczy, dlaczego sama granica fascynowała młodego reportera. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Kapuściński nazywa Herodota pierwszym reporterem?
- Czym różni się turystyka od podróży w rozumieniu Kapuścińskiego?
- Co oznacza dla autora przekroczenie granicy?
- Czy dziś, gdy podróżowanie jest łatwe, ma ono ten sam sens?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Sprowadzenie podróży do turystyki i zwiedzania, podczas gdy u Kapuścińskiego chodzi o poznanie człowieka.
- Pominięcie roli Herodota, który nadaje książce tytuł i drugi wymiar - podróż w czasie.
- Brak konkretnych miejsc i sytuacji z książki, zastąpionych ogólnikami o zaletach podróżowania.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.