Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca
Zadanie 75 z listy CKE · Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Stan wojenny z perspektywy obcokrajowca. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania „Profesor Andrews w Warszawie” Olgi Tokarczuk. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Tokarczuk pokazuje stan wojenny oczami cudzoziemca, który nie zna języka ani kontekstu, więc odbiera go jako absurdalny, niezrozumiały koszmar. Dzięki tej perspektywie zwykłe dla Polaków realia - kolejki, puste sklepy, wojsko na ulicach - okazują się przerażające, a sam Andrews przeżywa rozpad pewności, na których zbudował swoje życie.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Rano 13 grudnia Andrews budzi się sam w mieszkaniu na ostatnim piętrze bloku. Telefon jest głuchy, za oknem widzi czołg i żołnierzy, a jego opiekunka Gosia się nie pojawia.
Stan wojenny jest dla obcokrajowca przede wszystkim odcięciem od świata. Andrews nie wie, co się stało, i ta niewiedza zamienia zwykłe miasto w miejsce zagrożenia.
Argument 2
W barze mlecznym nie potrafi zamówić jedzenia, a obsługa porozumiewa się z nim gestami. W sklepie są tylko chleb i ocet, a witryny Peweksu są zamknięte.
Bariera językowa i niedobory pokazują PRL jako świat, w którym obcy staje się bezradny jak dziecko. Codzienność, do której Polacy przywykli, dla cudzoziemca jest upokarzająca.
Argument 3
Andrews obserwuje kolejkę po karpie i sprzedawczynię zabijającą ryby na oczach klientów, co odbiera jak religijny rytuał. Potem trafia do mężczyzny z żywym karpiem w wannie, który w końcu zawozi go do ambasady.
Spojrzenie obcego wydobywa z polskiej rzeczywistości jej dziwność, ale też ludzką solidarność. Pomoc przychodzi od zwykłego człowieka, z którym Andrews nie ma wspólnego języka.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 roku | Wyłączenie telefonów, godzina milicyjna i wojsko na ulicach to fakty, które Tokarczuk przenosi wprost do opowiadania - tylko widziane oczami kogoś z zewnątrz. |
| literacki | Dante Alighieri, „Boska komedia” | Trzy dni i trzy noce Andrewsa w Warszawie przypominają wędrówkę przez zaświaty - obcy przechodzi przez piekło, by wrócić odmieniony. |
| filmowy | Stanisław Bareja, „Miś” | Komedia o absurdach PRL pokazuje te same realia od środka - zestawienie śmiechu Polaków z przerażeniem obcokrajowca. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Tokarczuk wybrała na bohatera cudzoziemca?
- Jak zmienia się Andrews w czasie pobytu w Warszawie?
- Jaką rolę odgrywa w opowiadaniu karp?
- Czym różni się obraz stanu wojennego u Tokarczuk od relacji historycznych?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opowiadanie historii stanu wojennego zamiast analizy perspektywy cudzoziemca, o którą pyta zadanie.
- Pominięcie przemiany Andrewsa, który traci pewność swojej wiedzy psychologicznej.
- Mylenie dat i faktów historycznych, na przykład dnia wprowadzenia stanu wojennego.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.