Symboliczne znaczenie widm i zjaw
Zadanie 45 z listy CKE · Stanisław Wyspiański, Wesele · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Symboliczne znaczenie widm i zjaw. Omów zagadnienie na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Zjawy w Weselu działają według jednej zasady: każda przychodzi do konkretnej osoby i mówi to, co ta osoba wyparła. Nie wnoszą wiedzy z zewnątrz, tylko wyciągają na wierzch kompleks tego, kto je widzi.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Akt II - Stańczyk u Dziennikarza; błazen królewski oddaje publicyście kaduceusz, błazeńską laskę.
Zjawa trafia w zawód bohatera. Dziennikarz żyje ze słowa, a słowo, którym się posługuje, naród usypia zamiast budzić - laska błazna nazywa tę winę bez oskarżenia.
Argument 2
Akt II - Hetman u Pana Młodego i Upiór, czyli Szela, u Dziada.
Do inteligenta żeniącego się z chłopką przychodzi targowiczanin, do chłopa pamiętającego rok 1846 przywódca rabacji. Wyparta przeszłość obu warstw wraca dokładnie tam, gdzie boli, i podważa sielankę wesela.
Argument 3
Akt II - Widmo u Marysi i Rycerz, Zawisza Czarny, u Poety; wszystkie spotkania zapowiada Chochoł zaproszony przez Isię.
Zasada obowiązuje także poza polityką: zmarły narzeczony to prywatna strata, rycerz to marzenie o sile, której Poeta nie ma. Chochoł spina całość, bo to on wpuszcza zjawy do domu.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” | Wzór dramatu z zaświatami; u Mickiewicza zjawa sądzi, u Wyspiańskiego demaskuje żyjącego. |
| historyczny | rabacja galicyjska 1846 i Jakub Szela | Bez tej wiedzy Upiór jest tylko strasznym obrazem, a nie oskarżeniem wpisanym w wesele. |
| malarski | Jan Matejko, „Stańczyk” | Skąd bierze się postać błazna, który sam jeden widzi to, czego dwór nie chce widzieć. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Stańczyk przychodzi do Dziennikarza, a nie do Poety?
- Co łączy Hetmana z Upiorem?
- Jaką rolę pełni Chochoł wobec pozostałych zjaw?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wyliczanie zjaw bez pokazania, że każda jest przypisana konkretnej osobie.
- Traktowanie zjaw jako duchów przodków przychodzących z pouczeniem - one ujawniają, a nie pouczają.
- Mylenie Widma spod okna Marysi z Upiorem; to dwie różne postacie o różnym znaczeniu.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.