Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła?
Zadanie 65 z listy CKE · Albert Camus, Dżuma · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła? Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Dżuma w powieści Camusa jest metaforą każdego zła, także historycznego, a mieszkańcy Oranu reagują na nią całą skalą postaw: od czynnego oporu, przez szukanie sensu i ucieczkę, aż po czerpanie z niego korzyści. Camus nie ocenia ich jednym słowem, ale wyraźnie wskazuje, że jedyną postawą godną człowieka jest uczciwe przeciwstawienie się złu.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Rieux i Tarrou organizują pomoc chorym i formacje sanitarne, choć wiedzą, że zaraza może trwać latami.
To postawa buntu i czynnej solidarności. Zło trzeba zwalczać nie dlatego, że zwycięstwo jest pewne, ale dlatego, że zaniechanie oznacza współudział.
Argument 2
Cottard, ścigany przed epidemią, czuje się w czasie zarazy bezpiecznie, robi interesy na przemycie, a gdy dżuma ustępuje - strzela do ludzi z okna.
To postawa kogoś, kto korzysta ze zła. Camus pokazuje, że w każdej katastrofie są ludzie, dla których nieszczęście innych jest szansą.
Argument 3
Pierwsze kazanie ojca Paneloux, w którym zarazę przedstawia jako zasłużoną karę dla mieszkańców Oranu.
To postawa szukania w złu wyższego sensu. Powieść pokazuje jej granicę - po śmierci niewinnego dziecka sam Paneloux nie umie już jej bronić w dawnej formie.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | okupacja Francji w czasie II wojny światowej | Dżuma bywa odczytywana jako alegoria nazizmu: postawy mieszkańców Oranu odpowiadają postawom wobec okupanta - od ruchu oporu po kolaborację. |
| literacki | George Orwell, „Rok 1984” | Inna forma zła - system, który nie zabija zarazkiem, lecz łamie człowieka od środka; pozwala porównać możliwość oporu. |
| filozoficzny | Hannah Arendt, pojęcie banalności zła | Pomaga opisać postawę obojętności i zwykłego codziennego przystosowania się do zła, widoczną u wielu mieszkańców miasta. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego dżumę można odczytać jako metaforę zła historycznego?
- Jak powieść ocenia postawę Cottarda?
- Co oznacza zakończenie, w którym Rieux przypomina, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wymienianie postaci bez nazwania postawy, którą każda z nich reprezentuje.
- Traktowanie dżumy wyłącznie dosłownie, jako choroby, bez odczytania jej jako symbolu zła.
- Pominięcie zakończenia, które przestrzega, że zło może wrócić w każdej chwili.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.