Człowiek wobec presji otoczenia
Zadanie 55 z listy CKE · Witold Gombrowicz, Ferdydurke · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Człowiek wobec presji otoczenia. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Ferdydurke” pokazuje, że człowiek nie może uwolnić się od presji otoczenia, bo każdy kontakt z innymi narzuca mu jakąś formę. Józio przez całą powieść ucieka przed gębą, którą przyklejają mu inni, ale z jednej formy wpada w następną - może jedynie zdawać sobie sprawę z tej zależności i się z nią zmagać.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Pimko traktuje Józia jak niedojrzałego ucznia, a w szkole wszyscy, łącznie z kolegami, odbierają go jako chłopca, więc zaczyna się zachowywać jak chłopiec.
Presja otoczenia działa jak zaklęcie: człowiek staje się tym, kim widzą go inni. Upupienie to forma przemocy, która nie potrzebuje siły fizycznej.
Argument 2
U Młodziaków Józio zakochuje się w nowoczesnej pensjonarce Zucie, która lekceważy go jako „pupę”. Żeby się uwolnić, pisze fałszywe listy i ściąga w nocy do jej pokoju Pimkę i Kopyrdę, co kończy się powszechną bójką - „kupą”.
Józio broni się, rozbijając cudzą formę od środka. Ale nawet nowoczesność Młodziaków okazuje się kolejną konwencją, a ucieczka kończy się wejściem w następną.
Argument 3
Zakończenie powieści: Józio ucieka z Zosią i stwierdza, że przed gębą nie ma ucieczki - można uciec tylko w inną gębę.
Finał jest gorzki: nie istnieje człowiek wolny od formy. Wolność polega na świadomości mechanizmu, a nie na całkowitym wyzwoleniu się spod presji innych.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| socjologiczny | eksperyment Solomona Ascha nad konformizmem | Uczestnicy badania przyznawali rację grupie, nawet gdy widzieli, że się myli - naukowe potwierdzenie mechanizmu, który Gombrowicz pokazał w powieści. |
| filozoficzny | egzystencjalizm Jeana-Paula Sartre'a i spojrzenie Innego | Sartre pisał, że „piekło to inni”, bo cudze spojrzenie zamienia nas w przedmiot - to bliskie Gombrowiczowskiej gębie. |
| literacki | George Orwell, „Rok 1984” | Skrajna wersja presji otoczenia: państwo totalitarne narzuca formę myślenia całemu społeczeństwu, a Winston przegrywa z nią tak jak Józio. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy Józio ponosi jakąś odpowiedzialność za to, że ulega formie?
- Jakie formy narzucają Józiowi szkoła i dom Młodziaków?
- Czy można w ogóle uwolnić się od presji otoczenia?
- Gdzie dziś widać mechanizm „przyprawiania gęby”, na przykład w mediach społecznościowych?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Teza, że Józio na końcu wyzwala się spod formy - Gombrowicz wprost temu przeczy.
- Mylenie pojęć: gęba (cudza opinia) i pupa (upupienie, zdziecinnienie) to nie to samo.
- Brak powiązania z współczesnością, o którą komisja zwykle dopytuje przy tym zagadnieniu.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.