Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?

Zadanie 67 z listy CKE · George Orwell, Rok 1984 · aktualizacja 2026-10-01

Pełne brzmienie zadania
Jak zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie „Roku 1984” George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza, od której możesz zacząć

Winston próbuje zachować wolność w jedynych miejscach, których Partia nie widzi: w pamięci, w myśleniu i w miłości. Orwell pokazuje jednak, że w państwie totalitarnym nawet ta wewnętrzna wolność może zostać złamana - i właśnie dlatego jest tak cenna, póki trwa.

Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.

Argumenty i sceny do przywołania

Argument 1
Winston zaczyna pisać pamiętnik w kącie pokoju niewidocznym dla teleekranu i notuje, że wolność to możliwość powiedzenia, że dwa i dwa to cztery.
Pierwszym aktem wolności jest wierność faktom i własnej pamięci. W świecie, w którym przeszłość przepisuje się codziennie, samo zapamiętanie prawdy jest buntem.
Argument 2
Romans z Julią i spotkania w pokoju nad sklepem pana Charringtona.
Prywatne uczucie staje się czynem politycznym, bo Partia chce mieć człowieka na wyłączność. Miłość jest przestrzenią, w której Winston czuje się wolny - dopóki okazuje się, że pokój był obserwowany.
Argument 3
Pokój 101: Winston, przerażony szczurami, krzyczy, żeby zrobili to Julii, a w ostatnich zdaniach „kocha Wielkiego Brata”.
Orwell nie daje łatwej nadziei: system potrafi złamać wolność od środka. Wniosek dla odpowiedzi - wolność trzeba chronić, zanim państwo zdobędzie całkowitą kontrolę nad ludzkim lękiem.

Kontekst - wybierz jeden

Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.

Rodzaj	Do czego się odwołać	Jak to powiązać
literacki	Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat”	Wolność w łagrze bywa ocalona przez gest - jak głodówka czy samookaleczenie więźniów - przy pełnej świadomości ceny.
historyczny	Czesław Miłosz, „Zniewolony umysł”	Opis intelektualistów w systemie komunistycznym i strategii zachowania wewnętrznej niezależności mimo zewnętrznego posłuszeństwa.
literacki	Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III - scena więzienna	Młodzi więźniowie zachowują wolność ducha w celi zaborcy, choć ich ciała są w niewoli - zestawienie z klęską Winstona.

O co może dopytać komisja

Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.

Dlaczego pamiętnik jest dla Winstona tak niebezpieczny?
Czy miłość Winstona i Julii jest buntem politycznym?
Co oznacza ostatnie zdanie powieści?

Gdzie najczęściej przepadają punkty

Twierdzenie, że Winston zachował wolność do końca - zakończenie mówi coś przeciwnego.
Mówienie o wolności wyłącznie jako o swobodach politycznych, bez wolności myśli i pamięci.
Brak odpowiedzi na pytanie „jak” - sama diagnoza zniewolenia nie wystarcza.

Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.

Ten sam motyw w innych lekturach

Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.