Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa?
Zadanie 66 z listy CKE · George Orwell, Rok 1984 · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa? Omów zagadnienie na podstawie „Roku 1984” George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Orwell odpowiada, że nie: każda próba narzucenia ludziom doskonałego porządku kończy się państwem, w którym doskonała jest tylko kontrola. Oceania nazywa siebie szczęśliwą, a w rzeczywistości jest biedna, głodna i w stanie wiecznej wojny - doskonałość istnieje wyłącznie w propagandzie.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Codzienność Winstona: zepsuta winda w Blokach Zwycięstwa, kartkowy przydział czekolady, zły dżin i wszechobecne teleekrany.
Ustrój, który ogłasza ciągły postęp, nie potrafi zapewnić ludziom podstawowych dóbr. Doskonałe państwo jest tu fikcją podtrzymywaną przez statystyki z Ministerstwa Prawdy.
Argument 2
Hasła Partii: „Wojna to pokój. Wolność to niewola. Ignorancja to siła”, wypisane na fasadzie Ministerstwa Prawdy.
Państwo „doskonałe” musi odwrócić znaczenie słów, bo w normalnym języku jego założenia byłyby sprzeczne. Ideał istnieje tylko dzięki dwójmyśleniu.
Argument 3
Przesłuchanie w Ministerstwie Miłości: O’Brien mówi, że Partia dąży do władzy dla samej władzy, a przyszłość to but miażdżący ludzką twarz - na zawsze.
Ostatnia odsłona utopii: jej celem nie jest szczęście obywateli, tylko trwanie władzy. Orwell pokazuje, dokąd prowadzi państwo, które nie uznaje granic dla ingerencji w człowieka.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| filozoficzny | Platon, „Państwo” | Klasyczna wizja idealnego państwa, w której dla dobra wspólnoty kontroluje się poezję i wychowanie - punkt wyjścia do krytyki utopii. |
| literacki | Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” - mit szklanych domów | Utopia przedstawiona z sympatią, ale też jako złudzenie, które rozbija się o rzeczywistość - dobry kontrast dla antyutopii Orwella. |
| literacki | Aldous Huxley, „Nowy wspaniały świat” | Druga wielka antyutopia: doskonałe państwo zbudowane na przyjemności, a nie na strachu, z tym samym skutkiem - utratą wolności. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym różni się utopia od antyutopii i do którego gatunku należy „Rok 1984”?
- Dlaczego Partia potrzebuje stanu ciągłej wojny?
- Czy Orwell pozostawia jakąkolwiek nadzieję - na przykład w prolach?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Streszczanie losów Winstona i Julii bez odniesienia do pytania o państwo.
- Brak jednoznacznego stanowiska - zagadnienie jest pytaniem i wymaga odpowiedzi.
- Traktowanie Oceanii jako prawdziwego państwa doskonałego, które tylko źle traktuje jednostki.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.