Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie władzy?
Zadanie 15 z listy CKE · William Szekspir, Makbet · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Władza zdobyta zbrodnią niszczy Makbeta od środka: zamiast poczucia bezpieczeństwa daje strach, zamiast satysfakcji - pustkę. Szekspir pokazuje, że każda kolejna zbrodnia, popełniona dla utrzymania tronu, odbiera bohaterowi kolejną część człowieczeństwa.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Po koronacji Makbet zleca zabójstwo Banka i jego syna, bo nie może znieść przepowiedni o potomkach przyjaciela na tronie.
Władza nie daje spokoju, tylko lęk przed jej utratą. Dawny przyjaciel staje się wrogiem, którego trzeba usunąć.
Argument 2
Wymordowanie żony i dzieci Makdufa, którzy niczym nie zagrażają królowi.
To moment pełnego zezwierzęcenia: zbrodnia nie ma już nawet politycznego uzasadnienia. Władza zrobiła z walecznego wodza tyrana.
Argument 3
Ostatni monolog po wiadomości o śmierci żony: życie to cień, opowieść idioty pełna wrzasku i wściekłości, nic nieznacząca.
Na szczycie władzy Makbet nie odczuwa już nawet żalu. Władza odebrała mu zdolność przeżywania czegokolwiek - to jej ostateczny koszt.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| filozoficzny | Niccolò Machiavelli, „Książę” | Traktat o skutecznym sprawowaniu władzy, także przez okrucieństwo - Makbet pokazuje ludzki koszt takiej polityki. |
| literacki | George Orwell, „Rok 1984” | Władza dla samej władzy, o której mówi O’Brien, to dalsza konsekwencja drogi Makbeta: rządzenie bez celu poza trwaniem. |
| historyczny | dzieje tyranów - od Nerona po dyktatorów XX wieku | Pokazują ten sam schemat: władza zdobyta przemocą wymaga coraz większej przemocy, by przetrwać. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego po koronacji Makbet nie czuje się bezpiecznie?
- Jak zmienia się Makbet od pierwszego do ostatniego aktu?
- Czy władza zmienia także Lady Makbet?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opis przemiany Makbeta bez wskazania, że jej przyczyną jest władza i lęk przed jej utratą.
- Pominięcie zabójstwa rodziny Makdufa, które najlepiej pokazuje degradację bohatera.
- Kontekst historyczny bez konkretnego przykładu i bez powiązania z zagadnieniem.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.