Czy człowiek decyduje o własnym losie?
Zadanie 14 z listy CKE · William Szekspir, Makbet · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Czy człowiek decyduje o własnym losie? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Makbet” pokazuje, że człowiek decyduje o własnym losie bardziej, niż chce przyznać: przepowiednie wyznaczają cel, ale drogę do niego wybiera sam bohater. Jego tragedią jest właśnie to, że wybrał zbrodnię - los tylko wykorzystał tę decyzję.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Banko słyszy od czarownic przepowiednię równie kuszącą - jego potomkowie będą królami - ale nic nie robi, by ją przyspieszyć.
Dwie postacie, ta sama przepowiednia, dwa różne wybory. Zestawienie Banka z Makbetem dowodzi, że to decyzja człowieka, a nie wróżba, przesądza o losie.
Argument 2
Druga wizyta u czarownic: zjawy zapowiadają, że Makbeta nie pokona nikt zrodzony z kobiety i że jest bezpieczny, dopóki las birnamski nie podejdzie pod Dunsinane.
Makbet sam wybiera interpretację, która mu odpowiada. Pewność, że los mu sprzyja, czyni go zuchwałym i pcha do kolejnych zbrodni.
Argument 3
Finał: żołnierze Malkolma idą z gałęziami lasu birnamskiego, a Makduf okazuje się wyjęty z łona matki przed czasem.
Przepowiednie spełniają się co do litery, ale w sposób, którego bohater nie przewidział. Szekspir zostawia pytanie otwarte: los się wypełnia, lecz to człowiek wybiera, przez co przejdzie.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Sofokles, „Antygona” i mit o rodzie Labdakidów | Antyczna wizja fatum, przed którym nie da się uciec, kontrastuje z szekspirowskim akcentem na wybór bohatera. |
| filozoficzny | spór o determinizm i wolną wolę | Pozwala nazwać dwie możliwe odpowiedzi na zagadnienie i umieścić Makbeta pomiędzy nimi. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Banko nie postępuje tak jak Makbet?
- Czy przepowiednie czarownic są w dramacie kłamstwem?
- Jaką rolę odgrywa w tym zagadnieniu Lady Makbet?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Odpowiedź, że los Makbeta był z góry przesądzony, bez rozważenia jego wyborów.
- Pominięcie Banka, który jest najlepszym argumentem porównawczym.
- Mylenie kolejności przepowiedni z pierwszej i drugiej wizyty u czarownic.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.