Moralna odpowiedzialność za czyny
Zadanie 13 z listy CKE · William Szekspir, Makbet · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Moralna odpowiedzialność za czyny. Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Szekspir pokazuje, że za zbrodnię odpowiada ten, kto ją popełnia - ani czarownice, ani żona nie zwalniają Makbeta z winy. Odpowiedzialność moralna dopada bohaterów od środka, zanim spotka ich kara z zewnątrz: w postaci bezsenności, zjaw i obłędu.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Spotkanie z czarownicami na wrzosowisku i natychmiastowa myśl Makbeta o zabójstwie króla, zanim ktokolwiek mu to zasugeruje.
Przepowiednia mówi tylko, że Makbet zostanie królem - nie mówi, że ma zabić. Pomysł zbrodni rodzi się w nim samym, więc to on ponosi za nią odpowiedzialność.
Argument 2
Lady Makbet namawia męża, zarzucając mu tchórzostwo, a po zbrodni twierdzi, że trochę wody obmyje ich z tego czynu.
Żona współodpowiada, ale nie przejmuje winy męża. Jej lekceważenie zbrodni zostaje zresztą okrutnie zweryfikowane - wina okazuje się nie do zmycia.
Argument 3
Scena lunatyczna: Lady Makbet we śnie próbuje zmyć z rąk niewidzialną krew; wkrótce potem umiera.
Sumienie wymierza karę szybciej niż wrogowie. To najmocniejszy dowód, że odpowiedzialność moralna jest w dramacie realną siłą, a nie abstrakcją.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” | Raskolnikow, jak Makbet, najpierw dopuszcza się zbrodni, a potem zostaje pokonany przez własne sumienie, zanim przyzna się do winy. |
| biblijny | Kain i Abel | Pierwsza zbrodnia i pierwszy znak winy, który ściga zabójcę - archetyp losu Makbeta. |
| filozoficzny | pojęcie wolnej woli | Pozwala wyjaśnić, dlaczego przepowiednia nie znosi odpowiedzialności: człowiek wybiera sposób, w jaki dąży do celu. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy czarownice są winne zbrodni Makbeta?
- Kto ponosi większą odpowiedzialność za zabójstwo Duncana - Makbet czy jego żona?
- Jak w dramacie objawia się działanie sumienia?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Zrzucanie całej winy na czarownice lub Lady Makbet i odbieranie Makbetowi odpowiedzialności.
- Wyliczanie kolejnych zabójstw bez związku z pytaniem o odpowiedzialność moralną.
- Pominięcie sceny lunatycznej, która najlepiej pokazuje działanie wyrzutów sumienia.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.