Motyw winy i kary
Zadanie 38 z listy CKE · Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Motyw winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Kara zaczyna się u Dostojewskiego na długo przed wyrokiem. Prawdziwym wymiarem sprawiedliwości jest rozpad psychiczny sprawcy, a osiem lat katorgi tylko formalnie dopełnia to, co dokonało się w Raskolnikowie od pierwszego dnia po zbrodni.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Powrót na miejsce zbrodni: bohater szarpie dzwonek w mieszkaniu lichwiarki i wypytuje robotników o krew.
Nikt go nie ściga, a on sam wraca. Kara wewnętrzna działa wcześniej i mocniej niż śledztwo - to podstawowe rozróżnienie w tym zadaniu.
Argument 2
Rozmowy z Porfirym Piotrowiczem - śledczy nie ma dowodów, nie spieszy się i wprost radzi podejrzanemu, by się przyznał.
Prawo zostaje w powieści podporządkowane sumieniu. Porfiry nie zbiera poszlak, tylko czeka, aż wina sama wypchnie Raskolnikowa na komisariat.
Argument 3
Przypadkowe zabójstwo Lizawiety, która wchodzi do mieszkania w nieodpowiednim momencie.
Wina przerasta plan. Teoria przewidywała jedną ofiarę do wyliczenia, a rzeczywistość dołożyła drugą, bezbronną, której do żadnej kategorii przypisać się nie da.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| religijny | Księga Rodzaju - Kain i znamię na czole | Pierwsza zbrodnia w kulturze też kończy się nie śmiercią, lecz naznaczeniem i wygnaniem, czyli karą rozciągniętą na całe życie. |
| filozoficzny | utylitarny rachunek: jedno życie za sto uratowanych | Raskolnikow słyszy go w szynku z ust studenta - to gotowa arytmetyka, w której pojęcie winy w ogóle nie występuje. |
| biograficzny | katorga Dostojewskiego w Omsku po sprawie pietraszewców | Autor pisze o karze z doświadczenia, dlatego nie kończy powieści na wyroku. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Kiedy właściwie zaczyna się kara Raskolnikowa?
- Dlaczego przyznanie się na komisariacie nie kończy powieści?
- Czym różni się wina wobec Alony Iwanowny od winy wobec Lizawiety?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Utożsamienie kary z wyrokiem sądu - najważniejsza część kary dzieje się przed procesem.
- Potraktowanie przyznania się jako aktu skruchy: Raskolnikow idzie na komisariat, wciąż uważając swoją teorię za słuszną.
- Opowiadanie pojedynku z Porfirym zamiast wskazania, po co Dostojewski dał śledczemu tak bierną rolę.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.