Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych

Zadanie 39 z listy CKE · Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara · aktualizacja 2026-09-14

Pełne brzmienie zadania
Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych? Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza, od której możesz zacząć

Dostojewski zestawia ofiarę, która kosztuje samego ofiarodawcę, z „ofiarą”, za którą płaci ktoś inny. Sonia oddaje własną godność, Raskolnikow cudze życie - i tylko pierwsza z tych ofiar cokolwiek w powieści zmienia.

Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.

Argumenty i sceny do przywołania

Argument 1
Sonia idzie na ulicę, żeby utrzymać Katarzynę Iwanownę i jej dzieci; wraca, kładzie pieniądze na stole i nie mówi ani słowa.
Miarą poświęcenia jest to, kto ponosi koszt i czy mówi o nim głośno. Sonia oddaje więcej niż życie, bo godność, i nie robi z tego zasługi.
Argument 2
List matki, czytany przez Raskolnikowa w jego klitce: Dunia ma wyjść za Łużyna, żeby brat miał pieniądze na studia.
Ofiara może zsunąć się w transakcję i upokorzenie. Raskolnikow odrzuca plan siostry, bo rozpoznaje w nim to samo, co widzi u Sonii, i nie chce być tym, dla kogo ktoś się sprzedaje.
Argument 3
Epilog: Sonia jedzie za skazanym na Syberię i zostaje w pobliżu katorgi, choć bohater przez pierwszy rok ją odpycha.
Ofiara nie ma terminu ważności i nie żąda wzajemności. To ona, a nie wyrok, doprowadza w końcu do przełomu.

Kontekst - wybierz jeden

Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.

Rodzaj	Do czego się odwołać	Jak to powiązać
religijny	ewangeliczne przykazanie miłości bliźniego	Sonia jest jego najczystszym wcieleniem w powieści, dlatego to jej Dostojewski powierza czytanie o Łazarzu.
społeczny	nędza wielkomiejskiego Petersburga lat sześćdziesiątych XIX wieku	Wyjaśnia, że wybór Sonii nie jest swobodną decyzją moralną, tylko jedyną dostępną formą pomocy rodzinie.
literacki	Stefan Żeromski, „Ludzie bezdomni”	Judym również oddaje innym własne szczęście i również płaci za to samotnością.

O co może dopytać komisja

Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.

Czym różni się ofiara Sonii od ofiary, którą planuje Dunia?
Czy zbrodnię Raskolnikowa można nazwać poświęceniem dla innych?
Dlaczego bohater nie przyjmuje ofiary siostry?

Gdzie najczęściej przepadają punkty

Idealizowanie Sonii bez nazwania realnej ceny jej wyboru: prostytucji i żółtego biletu.
Uznanie zbrodni za akt altruizmu - w rozmowie z Sonią Raskolnikow sam przyznaje, że zabił dla siebie.
Ograniczenie odpowiedzi do jednej postaci, gdy powieść daje co najmniej trzy różne modele ofiary.

Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.

Ten sam motyw w innych lekturach

Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.