Motyw cierpiącej matki w „Lamencie świętokrzyskim”
Zadanie 10 z listy CKE · utwór anonimowy, Lament świętokrzyski · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Motyw cierpiącej matki. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Lamentu świętokrzyskiego”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Lament świętokrzyski” przedstawia Maryję nie jako królową nieba, lecz jako zrozpaczoną matkę, która patrzy na mękę syna i nie może mu pomóc. Dzięki temu jej cierpienie staje się uniwersalne - to ból każdej matki tracącej dziecko, z którym mógł się utożsamić każdy średniowieczny słuchacz.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Początek: Maryja zwraca się do słuchaczy („Posłuchajcie, bracia miła”) i chce im „skorżyć krzywdę swoją” - opowiedzieć, co spotkało ją w Wielki Piątek, gdy straciła jedynego syna.
Matka szuka współczucia u ludzi. Jej cierpienie jest tak wielkie, że musi o nim mówić, a słuchacz staje się uczestnikiem żałoby.
Argument 2
Apostrofa do archanioła Gabriela: Maryja przypomina zwiastowanie i pyta, gdzie jest radość, którą jej obiecał, skoro teraz ma tylko smutek.
Cierpiąca matka czuje się oszukana przez obietnicę szczęścia. To bardzo ludzki moment buntu, który przybliża Maryję zwykłym ludziom.
Argument 3
Zwracając się do Syna („Synku miły i wybrany”), Maryja prosi, by podzielił się z nią ranami, i żałuje, że nie może być bliżej: podparłaby mu zwisającą głowę, otarłaby krew, dałaby pić, gdy woła o picie.
Najgłębszym cierpieniem matki jest bezradność. Maryja chce przejąć ból dziecka, a nie może zrobić nic, co jest doświadczeniem każdej matki przy umierającym dziecku.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| religijny | średniowieczna sekwencja „Stabat Mater Dolorosa” | Łaciński hymn o matce stojącej pod krzyżem to źródło całego motywu - „Lament” jest jego polską, bardziej osobistą odmianą. |
| artystyczny | Michał Anioł, „Pietà” | Rzeźba Maryi trzymającej martwego Syna pokazuje tę samą bezradną miłość, co monolog w „Lamencie”. |
| literacki | Krzysztof Kamil Baczyński, „Elegia o… [chłopcu polskim]” | Wiersz zbudowany jako mowa matki do syna wysyłanego na wojnę - wojenna wersja cierpienia matki, która nie może ocalić dziecka. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego „Lament świętokrzyski” uznaje się za przykład liryki maryjnej?
- Czym Maryja z „Lamentu” różni się od Maryi z „Bogurodzicy”?
- Jaką funkcję pełnią apostrofy w utworze?
- Czy motyw cierpiącej matki jest dziś aktualny?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opis Maryi jako postaci majestatycznej, podczas gdy utwór pokazuje ją jako zwykłą, zrozpaczoną matkę.
- Pominięcie środków stylistycznych, zwłaszcza apostrof, które budują dramatyzm monologu.
- Mylenie „Lamentu świętokrzyskiego” z „Bogurodzicą”, która jest modlitwą, a nie skargą.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.