Miłość - siła destrukcyjna czy motywująca do działania
Zadanie 30 z listy CKE · Bolesław Prus, Lalka · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Miłość — siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Miłość Wokulskiego do Izabeli robi obie rzeczy naraz: zmusza go do wysiłku, który daje mu majątek i pozycję, a jednocześnie niszczy go jako człowieka. Destrukcja bierze się stąd, że uczucie zostało skierowane do osoby wymyślonej, a nie do tej, która istnieje.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Wyjazd na wojnę bułgarską i majątek zbity na dostawach dla armii, podjęty po to, by dorównać Izabeli.
Miłość działa tu jak silnik: w kilkanaście miesięcy zmienia subiekta w milionera. Ale cel nie jest własny, więc sukces nie daje bohaterowi ani spokoju, ani niezależności.
Argument 2
Licytacja kamienicy Łęckich i skup rodzinnego srebra przez podstawionych ludzi, żeby Łęccy nie poznali, kto płaci.
Uczucie każe Wokulskiemu działać pod cudzym nazwiskiem i finansować własne upokorzenie. Miłość zamienia się w ciąg transakcji, w których kupuje się cudzą obecność.
Argument 3
Rozmowa Izabeli ze Starskim po angielsku w przedziale pociągu, prowadzona w przekonaniu, że Wokulski nie zrozumie, i próba samobójcza na torach pod Skierniewicami.
Kiedy złudzenie pęka, razem z nim znika powód, dla którego bohater cokolwiek robił. To najmocniejszy dowód na destrukcyjną stronę tego uczucia.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” część IV | Wokulski myśli o miłości kategoriami romantycznymi i sam obwinia poetów o to, że zatruli mu życie. |
| filozoficzny | pozytywistyczny kult pracy i użyteczności | Pokazuje, że uczucie Wokulskiego łamie program, do którego bohater sam się przyznaje. |
| egzystencjalny | idealizacja drugiego człowieka | Pozwala nazwać mechanizm: Wokulski kocha obraz Izabeli, więc zderzenie z prawdą musi go zniszczyć. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy Wokulski zbudowałby majątek bez miłości do Izabeli?
- Kogo właściwie kocha Wokulski: Izabelę czy swoje wyobrażenie o niej?
- Po co Prus zestawia z tym uczuciem historię Heleny Stawskiej?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wybór tylko jednej strony alternatywy, gdy powieść dostarcza materiału na obie.
- Opowiadanie dziejów uczucia zamiast oceny, co ono z bohaterem robi.
- Twierdzenie, że Wokulski ginie w finale - zakończenie jest celowo niejednoznaczne.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.