Poświęcenie się w imię wyższych wartości
Zadanie 4 z listy CKE · Jan Parandowski, Mitologia · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie „Mitologii” Jana Parandowskiego (cz. I Grecja). W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Mitologia pokazuje poświęcenie jako czyn, który wywyższa człowieka ponad własny interes, ale zawsze ma wysoką cenę. Prometeusz poświęca się dla ludzi z własnej woli, a historia Ifigenii pokazuje drugą stronę: gdy ktoś poświęca innego człowieka, wyższa wartość staje się źródłem tragedii.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Prometeusz wykrada bogom ogień i daje go ludziom, za co Zeus każe przykuć go do skał Kaukazu, gdzie orzeł wyjada mu wątrobę.
To wzorzec poświęcenia dla dobra ludzkości: Prometeusz świadomie przyjmuje karę, bo uważa, że ludzie zasługują na ogień i cywilizację. Stąd określenie „postawa prometejska”.
Argument 2
Ofiara Ifigenii w Aulidzie: Agamemnon, by Artemida zesłała wiatr flocie płynącej pod Troję, zgadza się złożyć w ofierze własną córkę.
Tu poświęcenie dla sprawy wspólnej ma inną twarz: ojciec poświęca nie siebie, lecz dziecko. Mit stawia pytanie, czy jakakolwiek wyższa wartość usprawiedliwia ofiarę z drugiego człowieka.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III - Wielka Improwizacja | Konrad jako romantyczny Prometeusz gotów cierpieć za naród - nawiązanie do mitu z jego pychą i ofiarnością naraz. |
| literacki | Sofokles, „Antygona” | Antygona poświęca życie dla prawa boskiego i obowiązku wobec brata - kolejny wariant ofiary w imię wartości. |
| historyczny | Maksymilian Kolbe w Auschwitz | Oddał życie za współwięźnia - współczesny przykład dobrowolnego poświęcenia, który można zestawić z Prometeuszem. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Co oznacza określenie „postawa prometejska”?
- Czy Agamemnon poświęca się, czy poświęca kogoś innego?
- Dlaczego Zeus tak surowo karze Prometeusza?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Ogólne mówienie o „poświęceniu w mitach” bez przywołania konkretnych postaci i zdarzeń.
- Mylenie mitów - np. przypisywanie Prometeuszowi kary Tantala lub Syzyfa.
- Pominięcie pytania o cenę poświęcenia, które czyni odpowiedź pogłębioną.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.