Motyw przemiany bohatera
Zadanie 41 z listy CKE · Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Motyw przemiany bohatera. Omów zagadnienie na podstawie „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Przemiana Raskolnikowa nie dokonuje się ani na komisariacie, ani na sali sądowej. Zaczyna się dopiero w epilogu, po roku katorgi, i powieść urywa się w jej pierwszym dniu, a nie po jej zakończeniu.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Przyznanie się na komisariacie, do którego Raskolnikow wraca za drugim razem, bo za pierwszym nie zdołał wykrztusić słowa.
To kapitulacja, nie skrucha. Bohater sądzi, że zawiódł jako człowiek niezwyczajny, a nie że popełnił zło - teoria zostaje nietknięta.
Argument 2
Katorga: współwięźniowie odrzucają go jako bezbożnika, on sam pozostaje obojętny i chory, a przywiązanie do Sonii rośnie wbrew jego woli.
Przemiana potrzebuje czasu i cudzej obecności. Dostojewski rozciąga ją na rok, żeby nie dało się jej pomylić z nawróceniem na zawołanie.
Argument 3
Epilog: sen o zarazie, po której każdy uważa własną prawdę za jedyną, a potem świt nad rzeką i chwila, gdy Raskolnikow pada Soni do nóg.
Teoria zostaje obalona od wewnątrz - obrazem świata rozbitego przez ludzi przekonanych o swojej wyjątkowości. Narrator nazywa to początkiem nowej historii, której już nie opowiada.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| religijny | wskrzeszenie Łazarza w Ewangelii św. Jana | Dostojewski buduje na tym schemat przemiany: najpierw śmierć duchowa, potem wezwanie przychodzące z zewnątrz. |
| biograficzny | droga Dostojewskiego na katorgę i Ewangelia otrzymana po drodze | Autor opisuje przemianę, którą przeszedł sam, stąd jego nieufność wobec przemian nagłych. |
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” część III | Przemiana Gustawa w Konrada mieści się w jednym napisie na ścianie - dobre tło kontrastowe dla powolnego procesu w epilogu. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- W którym momencie zaczyna się przemiana Raskolnikowa?
- Jaką funkcję pełni sen z epilogu?
- Dlaczego Swidrygajłow nie przechodzi żadnej przemiany?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Umieszczenie przemiany w chwili przyznania się na komisariacie.
- Pominięcie epilogu, który jako jedyne miejsce powieści tę przemianę pokazuje.
- Przedstawianie jej jako nagłego nawrócenia, choć narrator wprost mówi, że to dopiero początek drogi.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.