Utopijny i realny obraz rzeczywistości
Zadanie 53 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Utopijny i realny obraz rzeczywistości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Powieść jest zbudowana z zestawień: każdemu obrazowi wymarzonemu Żeromski przeciwstawia obraz oglądany. Szklane domy mają rewers w rozmokłej wsi, Nawłoć w Chłodku, a rewolucyjna obietnica równości w tym, co Cezary zapamiętał z Baku.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Szklane domy z opowieści ojca zestawione z pierwszą polską wsią, którą Cezary widzi po przekroczeniu granicy.
Utopia jest tu konkretna i techniczna, więc obala ją jeden widok. Żeromski nie polemizuje z nią argumentem, tylko obrazem.
Argument 2
Nawłoć i oddalony o kilka kilometrów Chłodek, do którego Cezary idzie z ciekawości.
Sielanka jest prawdziwa, ale niepełna: ta sama okolica ma drugą stronę, której z dworu nie widać. Utopia bywa nie wymysłem, lecz zawężonym polem widzenia.
Argument 3
Wspomnienia z Baku: rewolucyjne hasła równości i to, co Cezary zobaczył po przewrocie.
Trzecia wizja doskonałego świata również zostaje sprawdzona obrazem. To ten sam chwyt kompozycyjny, powtórzony w innej skali.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| filozoficzny | pojęcie utopii i myślenia utopijnego | Pozwala nazwać wspólny mechanizm trzech wizji zamiast omawiać każdą osobno. |
| kulturowy | mit Arkadii i konwencja sielanki | Nawłoć jest zbudowana wprost z tej konwencji, którą powieść następnie podważa. |
| społeczny | podział na dwór i wieś w Polsce międzywojennej | Pokazuje, że Chłodek nie jest wyjątkiem, lecz regułą, o której utopie milczą. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Po co Żeromski w ogóle wprowadza do powieści szklane domy?
- Czy Nawłoć jest obrazem utopijnym, czy realistycznym?
- Jakim zabiegiem kompozycyjnym autor konfrontuje marzenie z rzeczywistością?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Sprowadzenie odpowiedzi wyłącznie do szklanych domów, bez pozostałych zestawień.
- Traktowanie Nawłoci jako czystej idylli, co znosi cały sens porównania z Chłodkiem.
- Nazywanie utopii kłamstwem bez pokazania, czemu ona w powieści służy.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.