Motyw tańca śmierci w „Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”
Zadanie 11 z listy CKE · utwór anonimowy, Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Motyw tańca śmierci. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” realizuje średniowieczny motyw tańca śmierci: pokazuje, że śmierć jest nieunikniona i równa wszystkich, bez względu na stan, majątek czy wiedzę. Groza łączy się tu z satyrą, a celem jest przypomnienie słuchaczowi, by żył tak, aby był gotów na spotkanie ze Śmiercią w każdej chwili.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Polikarp widzi Śmierć jako kobietę nagą, wychudzoną, bladą i żółtą na twarzy, bez nosa, z krwawymi łzami, przepasaną chustą i z kosą w ręku. Mędrzec ze strachu pada na ziemię.
Naturalistyczny, odrażający obraz ma budzić grozę. Śmierć jest w średniowieczu postacią realną, a jej wygląd przypomina o rozkładzie, który czeka każde ciało.
Argument 2
Śmierć przechwala się, że nikt jej nie umknie: zabierze papieża, króla, biskupa i rycerza, nie pomogą jej przekupić ani mądrość, ani pieniądze.
To jądro tańca śmierci - śmierć prowadzi do tańca wszystkie stany po kolei. Wobec niej znikają różnice społeczne, które tak wiele znaczyły w średniowiecznym świecie.
Argument 3
Śmierć wylicza, kogo zabierze i za jakie grzechy - między innymi sprzedajnych sędziów, nieuczciwych kupców i duchownych, którzy zaniedbują swoje obowiązki - i zapowiada im potępienie.
Motyw tańca śmierci służy też satyrze i pouczeniu. Utwór przypomina, że po śmierci liczy się nie pozycja, lecz to, jak żyło się na ziemi.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| artystyczny | Bernt Notke, „Taniec śmierci” w kościele św. Mikołaja w Tallinie | Obraz pokazuje kościotrupy prowadzące w korowodzie papieża, cesarza i kolejne stany - malarska wersja tego, co mówi Śmierć Polikarpowi. |
| historyczny | epidemia czarnej śmierci w XIV wieku | Dżuma zabiła około jednej trzeciej ludności Europy bez względu na stan - to tło, z którego wyrasta średniowieczna fascynacja śmiercią. |
| literacki | Wisława Szymborska, „O śmierci bez przesady” | Współczesna polemika z motywem: Szymborska odbiera śmierci wszechmoc i pokazuje, że nie jest w stanie przekreślić życia. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym jest danse macabre i skąd się wziął w kulturze średniowiecza?
- Dlaczego Śmierć w utworze jest kobietą?
- Jakie elementy komiczne lub satyryczne zawiera utwór?
- Jak zmienia się sposób przedstawiania śmierci w kolejnych epokach?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opis samej postaci Śmierci bez wyjaśnienia, na czym polega motyw tańca śmierci.
- Pominięcie równości wszystkich stanów wobec śmierci, która jest istotą motywu.
- Nieuwzględnienie dydaktycznego celu utworu, czyli przypomnienia o przygotowaniu do śmierci.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.