Rozstrzygnij i uzasadnij - zadania ze źródłami na maturze z historii

Najczęstsze polecenie na maturze z historii zaczyna się od słowa „Rozstrzygnij”: czy dwa źródła dotyczą tego samego wydarzenia, który fragment opisuje daną grupę, czy ilustracja pasuje do tekstu. W arkuszach z lat 2023–2026 takich zadań było od 10 do 14 w każdym arkuszu, za 10 do 15 punktów, czyli mniej więcej tyle, ile daje wypracowanie. Za każde zwykle jest 1 punkt, który przyznaje się wyłącznie za poprawne rozstrzygnięcie razem z uzasadnieniem.

W skrócie:

• samo „tak”, „nie” albo „fragment A” nie daje punktu, nawet gdy jest poprawne,
• gdy polecenie mówi „odwołując się do obu źródeł”, uzasadnienie musi zawierać konkret z każdego źródła,
• konkret to np. data, nadawca, nazwa miejsca, postać albo szczegół ilustracji, a nie ogólne wrażenie,
• część zadań łączy rozstrzygnięcie z wyjaśnieniem z własnej wiedzy, np. okoliczności objęcia tronu,
• źródła są zebrane w wiązki po 2–4 zadania, a każde zadanie da się rozwiązać niezależnie od pozostałych.

Ile punktów dają zadania „rozstrzygnij”

Liczby z arkuszy CKE, policzone zadanie po zadaniu:

Cały arkusz ma 60 punktów: 45 za zadania zamknięte i krótkiej odpowiedzi, 15 za wypracowanie. Według informatora CKE zadania zamknięte to około 20% zadań, a resztę stanowią zadania otwarte, w tym te z rozstrzygnięciem. Kto opanuje schemat odpowiedzi na „rozstrzygnij”, ma w zasięgu tyle punktów co z wypracowania, bez pisania 300 wyrazów.

Jak CKE punktuje rozstrzygnięcie

Zasady oceniania z maja 2026 r. przy typowym zadaniu tego typu brzmią tak: 1 punkt za poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do informacji z obu źródeł, 0 punktów za odpowiedź, która tego nie spełnia. Nie ma punktu za połowę.

Dobrze pokazuje to zadanie 12.2 z maja 2026 r.:

• źródło 1. to list z 13 września 1683 r. podpisany „Jan, król Polski”, o zwycięstwie nad wielkim wezyrem pod miastem,
• źródło 2. to plan bitwy z zaznaczoną rzeką Dniestr,
• polecenie: rozstrzygnij, czy oba źródła dotyczą tej samej bitwy, i uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.

Rozstrzygnięcie w kluczu CKE: nie. Przykładowe uzasadnienie mówi, że list dotyczy bitwy pod Wiedniem, na co wskazują data i nadawca, a plan przedstawia bitwę pod Chocimiem, na co wskazuje nazwa rzeki i rozmieszczenie wojsk. Każde źródło dostało więc swój konkret i swoją bitwę.

Odpowiedź „nie, bo to różne bitwy” albo „nie, list jest o Wiedniu” nie dostałaby punktu: pierwsza nie odwołuje się do żadnego źródła, druga tylko do jednego.

Rodzaje zadań „rozstrzygnij” z ostatnich arkuszy

Polecenia z maja 2026 r. pokazują, jak różne może być to samo słowo:

1. Czy dwa źródła dotyczą tego samego wydarzenia - tej samej bitwy, tego samego zdobycia miasta, skutków tego samego wydarzenia na monecie i w tekście.
2. Który z fragmentów, A czy B, opisuje dane zjawisko, np. szlachtę zaściankową. Uzasadnienie odwołuje się wtedy do wybranego fragmentu.
3. Czy źródło potwierdza ocenę albo hipotezę, np. czy bitwa ze źródła 1. była decydującą bitwą wojny opisanej w źródle 2.
4. Rozstrzygnięcie z wyjaśnieniem z wiedzy, np. który fragment dotyczy dynastii panującej w Polsce w XIV wieku, i wyjaśnienie okoliczności objęcia przez nią władzy. Punkt jest tylko za obie części.

W informatorze CKE ten sam schemat pojawia się przy źródłach z każdej epoki: od pytania, czy dwa fragmenty dotyczą tej samej bitwy wojen grecko-perskich, po porównanie średniowiecznej miniatury z dokumentem o relacjach papiestwa z cesarstwem.

Schemat odpowiedzi w czterech krokach

1. Przeczytaj polecenie do końca. Sprawdź, czy wymaga odwołania do obu źródeł, do jednego wybranego, czy dodatkowo wyjaśnienia z wiedzy.
2. Rozpoznaj każde źródło osobno. Zapisz na marginesie, czego dotyczy i po czym to poznajesz: data, autor, miejsce, postać, symbol, nazwa.
3. Zapisz rozstrzygnięcie jednym słowem w miejscu na nie przeznaczonym: tak, nie, A albo B.
4. Uzasadnij według wzoru: „Źródło 1. dotyczy …, na co wskazuje … . Źródło 2. dotyczy …, na co wskazuje … .” Jeden konkret na źródło wystarczy, jeśli jest jednoznaczny.

Najczęstsze błędy to uzasadnienie oparte wyłącznie na wiedzy spoza źródeł, pominięcie jednego ze źródeł i przepisanie fragmentu bez wskazania, co z niego wynika.

Inne krótkie zadania ze źródłami

Obok „rozstrzygnij” w każdym arkuszu są zadania „Podaj” (np. nazwę, datę, postać), „Dokończ zdanie”, „Wyjaśnij” i „Oceń”. Informator zapowiada za zadanie krótkiej odpowiedzi od 0 do 3 punktów, ze schematem oceniania ustalanym osobno dla każdego zadania. W tym samym zadaniu 12. z maja 2026 r. pierwsze polecenie kazało podać imię starożytnego wodza, którego słowa sparafrazował autor listu, czyli Juliusza Cezara.

Wiązka zadań dotyczy jednego tematu, więc warto przeczytać wszystkie jej źródła, zanim zacznie się odpowiadać na pierwsze polecenie. Pełne arkusze z kluczem do każdego zadania są w dziale arkuszy z historii.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Drugą dużą pulą punktów jest wypracowanie: kryteria CKE i wszystkie tematy z lat 2023–2026 zebraliśmy w poradniku o wypracowaniu na maturze z historii.

Źródła

• Informator o egzaminie maturalnym z historii w liceum od roku szkolnego 2025/2026 i w technikum od roku szkolnego 2026/2027 (CKE) - opis arkusza, zasady oceniania i przykładowe zadania
• Arkusz z historii, poziom rozszerzony, maj 2026 (CKE)
• Zasady oceniania, historia, maj 2026 (CKE) - zadania 6.2 i 12.2