Wypracowanie na maturze z historii - kryteria, tematy 2023–2026 i plan

9 min czytania · aktualizacja 2026-10-27

Wypracowanie to ostatnie i najwyżej punktowane zadanie matury z historii: 15 z 60 punktów, czyli jedna czwarta wyniku. CKE nazywa je wypowiedzią argumentacyjną. Do wyboru są trzy tematy, a każdy to teza, wobec której trzeba zająć stanowisko, i trzy wskazane aspekty albo przykłady do omówienia. Praca musi mieć co najmniej 300 wyrazów.

W skrócie:

12 punktów za narrację historyczną, 3 za spójność,
za każdy z trzech elementów tematu: 4 punkty za bogatą argumentację, 3 za zadowalającą, 1 za powierzchowną,
błędy merytoryczne odejmują od 1 do 3 punktów z narracji,
poniżej 300 wyrazów praca traci 3 punkty za spójność,
wypracowanie bez odniesienia do tezy z tematu dostaje 0 punktów w całości,
w latach 2023–2026 trzeci temat był zawsze z XX wieku, a starożytności nie było ani razu.

Jak wygląda zadanie

Polecenie ma za każdym razem tę samą formułę: po tezie pada „Zajmij stanowisko wobec powyższej tezy i je uzasadnij, uwzględniając w swojej argumentacji…”, a dalej trzy elementy, które trzeba omówić. Są dwa rodzaje elementów:

Trzy aspekty, np. polityczny, społeczno-gospodarczy i kulturowy albo militarny, ustrojowy i dyplomatyczny. Tak było w 11 z 15 tematów z lat 2023–2026.
Trzy wybrane przykłady: władcy, wydarzenia albo państwa, które wybiera zdający. Tak było w pozostałych 4 tematach.

Zajęcie stanowiska nie oznacza obowiązku zgody z tezą. Informator CKE wymaga, żeby stanowisko było jasne i przekonująco uzasadnione wiedzą z zakresu wszystkich trzech elementów. Teza może więc zostać potwierdzona, odrzucona albo przyjęta częściowo.

Tematy wypracowań z matur 2023–2026

Maj 2026

Unia w Krewie okazała się bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski (aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
Rewolucja przemysłowa przyniosła społeczeństwom europejskim więcej szkody niż pożytku (aspekty: społeczny, gospodarczy, kulturowy).
Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona (aspekty: polityczny, militarny, społeczno-gospodarczy).

Próbna CKE, styczeń 2026

Rządy dynastii Wazów przyczyniły się do wzmocnienia Rzeczypospolitej w XVII wieku (aspekty: ustrojowy, międzynarodowy, społeczno-gospodarczy).
Napoleon odegrał pozytywną rolę w dziejach Polaków (aspekty: militarny, polityczny, społeczny).
Powstanie systemów totalitarnych i autorytarnych w Europie dwudziestolecia międzywojennego było konsekwencją I wojny światowej (dzieje trzech wybranych państw europejskich).

Maj 2025

Władysław Jagiełło był najwybitniejszym władcą Polski z dynastii Jagiellonów (aspekty: militarny, ustrojowy, społeczno-gospodarczy).
Lata 1871–1914 są niesłusznie określane jako belle époque (aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
Rok 1956 był przełomem w systemie komunistycznym (wydarzenia z trzech wybranych państw bloku komunistycznego).

Maj 2024

Najbardziej udaną próbą odnowienia tradycji imperium rzymskiego w średniowieczu było państwo Karola Wielkiego (aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
Wojny z Turcją w największym stopniu przyczyniły się do upadku znaczenia Rzeczypospolitej w XVII wieku (aspekty: militarny, polityczny, społeczno-gospodarczy).
Niepodległość Polska zawdzięczała przede wszystkim przywództwu Józefa Piłsudskiego (aspekty: dyplomatyczny, militarny, polityczno-ustrojowy).

Maj 2023

W życiu politycznym państwa polskiego w XI–XII wieku dominowały tendencje decentralizacyjne (panowanie trzech wybranych władców).
Rewolucja amerykańska i francuska z końca XVIII wieku miały podobne przyczyny (aspekty: polityczny, społeczno-gospodarczy, kulturowy).
Zimna wojna osiągnęła apogeum w latach 50. XX wieku (trzy wybrane wydarzenia).

Co wynika z tej listy:

Trzy tematy to różne epoki. Informator zapowiada tematy zróżnicowane pod względem epok i problematyki. W każdym arkuszu jeden temat dotyczył XX wieku, a dwa pozostałe wcześniejszych epok, od średniowiecza po XIX wiek.
Historia Polski przeplata się z powszechną. W każdym arkuszu był co najmniej jeden temat z dziejów Polski i co najmniej jeden z historii powszechnej.
Najczęstsze aspekty to polityczny i społeczno-gospodarczy. Warto mieć gotowe słownictwo do obu dla każdej epoki.

Jak CKE ocenia wypracowanie

A. Narracja historyczna - 12 punktów. Egzaminator ocenia argumentację osobno dla każdego z trzech elementów tematu:

Argumentacja w jednym elemencie	Punkty	Co to znaczy według informatora
bogata	4	rzeczowa, pogłębiona, z trafnie dobraną i szczegółową faktografią oraz terminologią
zadowalająca	3	rzeczowa, z prawidłową faktografią i terminologią, z elementami refleksji
powierzchowna	1	oparta na uogólnieniach, mało dokładna, czasem bez przykładów
brak	0	element pominięty

Trzy elementy po 4 punkty dają pełne 12. Liczy się przy tym funkcjonalność: fakty, postaci, procesy i pojęcia mają wspierać zajęte stanowisko. Jeśli praca bezrefleksyjnie referuje wszystko, co wiadomo o temacie, ale nie odnosi się do tezy, wiedza nie jest wykorzystana funkcjonalnie i wynik spada.

Błędy merytoryczne odejmują punkty od narracji: 1–2 błędy to minus 1 punkt, 3–5 błędów minus 2, ponad 5 minus 3. Informator wymienia trzy rodzaje błędów: w chronologii, w terminologii i w związkach przyczynowo-skutkowych. Przykład z informatora: nazwanie bitwy pod Yorktown kulminacją wojny secesyjnej.

B. Spójność - 3 punkty. Pełne 3 punkty dostaje praca, która ma co najmniej 300 słów i jest logicznie uporządkowana. Drobne zaburzenia to 2 punkty, istotne 1. Praca krótsza niż 300 słów albo będąca zbiorem luźnych elementów dostaje tu 0. Do zaburzeń spójności informator zalicza m.in. wnioski niewynikające z argumentacji, dygresje i wątki poboczne oraz skróty myślowe.

Kiedy praca dostaje 0 w całości: gdy w ogóle nie odnosi się do tezy z tematu, gdy jest w całości nie na temat, gdy jest nieczytelna albo gdy ma tylko wstęp. Praca niesamodzielna, np. z fragmentami przepisanymi z podręcznika, oznacza unieważnienie egzaminu.

Plan wypracowania w czterech częściach

Część	Co zawiera
wstęp	jednoznaczne stanowisko wobec tezy i zapowiedź trzech elementów
akapit 1.	pierwszy aspekt: argument, konkretne fakty z datami i postaciami, pojęcia, wniosek odnoszący się do tezy
akapit 2.	drugi aspekt, tak samo
akapit 3.	trzeci aspekt, tak samo
zakończenie	wniosek wynikający z argumentacji, bez nowych faktów

Każdy akapit kończy się zdaniem, które wraca do tezy. To ono pokazuje egzaminatorowi, że fakty są argumentem, a nie streszczeniem podręcznika. Ponieważ za element można dostać 4 punkty, a za pominięty 0, trzy zadowalające akapity (9 punktów) są warte więcej niż dwa bogate (8 punktów).

Przykładowy plan: „Klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona”

To nasz szkic do ćwiczeń, a nie klucz CKE. Stanowisko: teza jest w dużej mierze zasadna.

Aspekt polityczny. Pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. i jego tajny protokół o podziale stref wpływów; agresja ZSRR 17 września. Wielka Brytania i Francja wypowiedziały Niemcom wojnę 3 września, ale nie podjęły na zachodzie działań, które odciążyłyby Polskę. Wniosek: Polska walczyła sama z dwoma sąsiadami.
Aspekt militarny. Przewaga Niemiec w broni pancernej i lotnictwie, front wydłużony po zajęciu Czech w marcu 1939 r., a mimo to obrona trwająca do początku października, do bitwy pod Kockiem. Wniosek: opór był długi, ale wynik starcia przesądzony.
Aspekt społeczno-gospodarczy. Budowa Centralnego Okręgu Przemysłowego ruszyła dopiero w drugiej połowie lat 30., a zbiórki na Fundusz Obrony Narodowej nie wyrównały różnicy potencjałów. Wniosek: mobilizacja społeczeństwa nie mogła zastąpić przemysłu zbrojeniowego.

Stanowisko częściowe też jest dopuszczalne, np. że klęska stała się nieunikniona dopiero po 17 września. Wtedy każdy akapit musi tę tezę wspierać.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Ile słów musi mieć wypracowanie na maturze z historii?

Co najmniej 300 wyrazów. Krótsza praca nie dostaje punktów za spójność, czyli traci 3 z 15 punktów, ale narracja historyczna jest w niej nadal oceniana.

Ile punktów jest za wypracowanie na maturze z historii?

Piętnaście z 60 punktów arkusza, czyli jedna czwarta wyniku. Dwanaście punktów przyznaje się za narrację historyczną w trzech elementach tematu, a trzy za spójność wypowiedzi.

Czy w wypracowaniu z historii trzeba zgodzić się z tezą?

Nie. Polecenie każe zająć stanowisko wobec tezy i je uzasadnić. Można ją potwierdzić, odrzucić albo przyjąć częściowo, pod warunkiem że argumentacja z trzech elementów tematu konsekwentnie wspiera wybrane stanowisko.

Co się stanie, jeśli pominę jeden z aspektów tematu?

Za pominięty element nie ma punktów, więc nawet przy bogatej argumentacji w dwóch pozostałych narracja historyczna daje najwyżej 8 z 12 punktów. Trzy zadowalające elementy dają więcej, bo 9 punktów.

Czy błędy w datach obniżają ocenę wypracowania?

Tak. Błędy w chronologii, terminologii i związkach przyczynowo-skutkowych to błędy merytoryczne. Jeden lub dwa odejmują 1 punkt z narracji, od trzech do pięciu 2 punkty, a więcej niż pięć 3 punkty.

Jakie tematy wypracowań były na maturze z historii w 2026 roku?

W maju 2026 roku: unia w Krewie jako bardziej korzystna dla Litwy niż dla Polski, skutki rewolucji przemysłowej dla społeczeństw europejskich oraz to, czy klęska Polski w 1939 roku była nieunikniona.

Druga połowa punktów z arkusza to krótkie zadania ze źródłami, a najczęstsze z nich zaczyna się od słowa „rozstrzygnij” - opisuje je poradnik o zadaniach rozstrzygnij i uzasadnij. Termin matury z historii w 2027 r. podaje tekst kiedy jest matura z historii.