Matura geografia maj 2025, zadanie 27 - miedź, srebro i węgiel brunatny na Dolnym Śląsku
Zadanie 27 (maj 2025): złoże miedzi i odkrywka węgla brunatnego. Odpowiedź z klucza CKE: 27.1 - F, P; 27.2 - nie (metoda głębinowa); 27.3 - rekultywacja.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Surowce mineralne i górnictwo Polski
- Punktacja
- 3 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- rozumienie zasad ustalania wieku względnego skał (V.1) i wydarzeń w dziejach Ziemi (V.2)
- wyjaśnianie wpływu górnictwa odkrywkowego i głębinowego na środowisko (XIII.4, zakres podstawowy)
- dostrzeganie konieczności rekultywacji terenów pogórniczych
Treść zadania
Przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim: przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra (1) oraz model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego (2).
Zadanie składa się z trzech podpunktów odnoszących się do obu źródeł.
Zadanie 27.1(1 pkt)
Na przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
- Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej.
- Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju.
Zadanie 27.2(1 pkt)
Na modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.
Czy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym.
Zadanie 27.3(1 pkt)
Na modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.
Podaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.
Odpowiedź
- Zadanie 27.1
- 1. F; 2. P
- Zadanie 27.2
- Nie - rudy miedzi i srebro z serii złożowej, zalegającej na przekroju na głębokości od kilkuset metrów do ponad 1000 m, są eksploatowane metodą głębinową, a nie odkrywkową.
- Zadanie 27.3
- Np.: zalesienie (pokrycie roślinnością); stworzenie terenu rekreacyjnego (wyciągi narciarskie, trasy rowerowe lub piesze); farma wiatrowa lub fotowoltaiczna.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: po 1 pkt za każdy podpunkt; w 27.2 tylko odpowiedź „nie” z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody eksploatacji.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Dwa źródła z Dolnego Śląska: przekrój przez złoże miedzi i srebra (Legnicko- -Głogowski Okręg Miedziowy) i model terenu odkrywkowej kopalni węgla brunatnego. Trzy podpunkty sprawdzają kolejno budowę geologiczną i wiek złóż, metody wydobycia oraz rekultywację terenów pogórniczych.
27.1 - platforma i wiek złóż
- Zdanie 1. Przekrój pokazuje warstwy karbonu, permu i triasu nachylone ku północnemu wschodowi - to monoklina przedsudecka, czyli fragment platformy paleozoicznej (zachodnioeuropejskiej). Platforma wschodnioeuropejska leży w północno-wschodniej Polsce. Zdanie: F.
- Zdanie 2. Seria złożowa miedzi i srebra leży na granicy permu dolnego i górnego, czyli w paleozoiku. Węgiel brunatny w Polsce powstał w kenozoiku (neogen). Węgiel jest więc młodszy. Zdanie: P.
Odpowiedź 27.1: F, P.
27.2 - czy miedź wydobywa się odkrywkowo
- Rozpoznaj formę A. To rozległe, tarasowe wyrobisko - skutek wydobycia odkrywkowego węgla brunatnego.
- Odczytaj głębokość serii złożowej. Na przekroju seria miedzionośna leży głęboko - od kilkuset metrów do ponad 1000 m pod powierzchnią.
- Wniosek. Na takiej głębokości odkrywka nie ma sensu; rudy miedzi i srebro wydobywa się metodą głębinową (szybami i chodnikami), więc nie powstają przy tym wielkie wyrobiska jak A.
Odpowiedź 27.2: nie - rudy miedzi i srebro eksploatuje się metodą głębinową.
27.3 - rekultywacja zwałowiska
Forma B to zwałowisko nadkładu - skały usunięte znad pokładu węgla. Dwa przykłady jego rekultywacji lub zagospodarowania stosowane w Polsce:
- zalesienie (pokrycie roślinnością),
- teren rekreacyjny - np. stok narciarski, trasy rowerowe lub piesze, start paralotni.
Klucz uznaje też farmę wiatrową lub fotowoltaiczną.
Jak punktuje klucz
- 27.1: 1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.
- 27.2: 1 pkt - odpowiedź „nie” z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody eksploatacji.
- 27.3: 1 pkt - za poprawny sposób rekultywacji lub zagospodarowania zwałowiska. Polecenie prosi o dwa przykłady, więc bezpieczniej podać oba.