Matura geografia maj 2025, zadanie 30 - dlaczego żegluga śródlądowa w Polsce ma tak mały udział
Zadanie 30 (maj 2025): przewozy ładunków w Polsce. Odpowiedź z klucza CKE: płytkie rzeki i wahania stanów wody; konkurencja transportu drogowego.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Transport w Polsce
- Punktacja
- 2 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- analizowanie zróżnicowania sieci transportu w Polsce (XV.11)
- charakteryzowanie uwarunkowań rozwoju rodzajów transportu w Polsce (XII.3, zakres podstawowy)
- interpretowanie danych liczbowych z tabeli (I.4, zakres podstawowy)
Treść zadania
W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.
| Rodzaj transportu | Przewozy w mln ton, 2011 r. | Przewozy w mln ton, 2023 r. |
|---|---|---|
| samochodowy | 1 596,21 | 1 942,80 |
| kolejowy | 248,61 | 229,94 |
| rurociągowy | 54,48 | 44,43 |
| morski | 7,74 | 7,36 |
| wodny śródlądowy | 5,09 | 1,69 |
| lotniczy | 0,05 | 0,09 |
| ogółem | 1 912,17 | 2 226,31 |
Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.
Odpowiedź
Przyrodnicza: np. niewielka głębokość polskich rzek albo duże wahania poziomu wód w ciągu roku (niżówki, zlodzenie). Gospodarcza: np. konkurencja transportu samochodowego zapewniającego przewóz „od drzwi do drzwi” albo wysokie koszty utrzymania rzecznych szlaków.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 2 pkt za obie przyczyny, 1 pkt za jedną.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Tabela przewozów ładunków w Polsce pokazuje, że żegluga śródlądowa przewiozła w 2023 roku 1,69 mln ton na 2226 mln ton ogółem - mniej niż 0,1%. Polecenie wymaga dwóch przyczyn: przyrodniczej i gospodarczej. Za każdą jest punkt, a pomylenie rodzaju przyczyny to najczęstszy błąd.
Rozwiązanie krok po kroku
- Odczytaj tabelę. Przewozy żeglugą śródlądową spadły z 5,09 mln ton w 2011 roku do 1,69 mln ton w 2023 roku, podczas gdy transport samochodowy wzrósł z 1596 do 1943 mln ton.
- Przyczyna przyrodnicza - cecha rzek lub klimatu, np.:
- niewielka głębokość polskich rzek,
- duże wahania poziomu wód w ciągu roku (niżówki latem),
- zlodzenie rzek zimą.
- Przyczyna gospodarcza - cecha rynku lub infrastruktury, np.:
- konkurencja transportu samochodowego, który dowozi ładunek „od drzwi do drzwi”,
- wysokie koszty utrzymania i regulacji rzecznych szlaków.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): przyczyna przyrodnicza - niewielka głębokość polskich rzek; przyczyna gospodarcza - konkurencja transportu samochodowego zapewniającego przewóz „od drzwi do drzwi”.
Gdzie najłatwiej stracić punkty
| Odpowiedź | Ocena |
|---|---|
| „Rzeki są nieuregulowane” jako przyczyna gospodarcza | Klucz traktuje nieuregulowanie biegu rzek jako przyczynę przyrodniczą. |
| „Mało statków” | Zbyt ogólne - to raczej skutek niż przyczyna. |
| „Długi czas przewozu” jako przyczyna gospodarcza | 1 pkt - klucz uznaje ją po stronie gospodarczej. |
Klucz uznaje też po stronie gospodarczej niski eksport węgla kamiennego - węgiel był kiedyś jednym z głównych ładunków barek na Odrze.
Jak punktuje klucz
- 2 pkt - poprawna przyczyna przyrodnicza i poprawna przyczyna gospodarcza.
- 1 pkt - tylko jedna z nich.