Matura geografia maj 2025, zadanie 12 - tama Gibe III na rzece Omo w Etiopii
Zadanie 12 (maj 2025): skutki tamy Gibe III na Omo. Argumenty z klucza CKE: tania energia, nawadnianie plantacji, spadek przepływu, zasolenie J. Rudolfa.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Wielkie inwestycje hydrologiczne
- Punktacja
- 3 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- ocenianie wpływu wielkich inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne (XIII.2)
- identyfikowanie zależności przyczynowo-skutkowych (I.7)
- prognozowanie przemian w środowisku przyrodniczym i społeczno-gospodarczym
Treść zadania
Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii – budowę tamy na tej rzece. Poniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo.
„Jezioro Rudolfa – słonowodne – jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzystała do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.
W XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.”
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Odpowiedź
Pozytywne: (1) elektrownia wodna produkuje tanią energię elektryczną, która zaspokoi potrzeby kraju lub da dochody z eksportu; (2) nawadnianie plantacji trzciny cukrowej zwiększy produkcję cukru na potrzeby kraju lub na eksport. Negatywny dla przyrody: mniejszy dopływ wody z Omo podniesie zasolenie Jeziora Rudolfa. Negatywny dla gospodarki: ustanie wylewów użyźniających pola doprowadzi do upadku tradycyjnego rolnictwa.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 3 pkt za cztery argumenty z powiązaniem przyczynowo-skutkowym, 2 pkt za trzy, 1 pkt za dwa (albo za cztery bez powiązań).
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
To jedyne polecenie w arkuszu warte 3 pkt naraz i jedno z najbardziej podchwytliwych: trzeba podać cztery argumenty w ściśle określonych przegródkach - dwa pozytywne dla gospodarki Etiopii, jeden negatywny dla przyrody i jeden negatywny dla gospodarki dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. Każdy argument musi zawierać powiązanie przyczynowo-skutkowe: „X, więc Y”. Cztery argumenty bez takich powiązań dają tylko 1 pkt.
Rozwiązanie krok po kroku
- Wyciągnij z tekstu fakty, na których zbudujesz argumenty. Tekst daje gotowe przyczyny: elektrownia może wytwarzać dwa razy więcej energii, niż zużywała dotąd cała Etiopia; woda ze zbiornika idzie na plantacje trzciny cukrowej i bawełny; Omo zasila słonowodne Jezioro Rudolfa; ludność korzystała z wylewów rzeki, które użyźniały pola.
- Pozytywny wpływ na gospodarkę Etiopii - dwa argumenty.
- Elektrownia wodna wytwarza tanią energię elektryczną, więc pokryje potrzeby kraju, a nadwyżki mogą przynieść dochody z eksportu.
- Nawadnianie plantacji trzciny cukrowej zwiększy produkcję cukru na potrzeby kraju lub na eksport.
- Negatywny wpływ na przyrodę dorzecza lub jeziora.
- Część wody z Omo trafia na plantacje, więc do Jeziora Rudolfa dopływa jej mniej; jezioro jest słonowodne, więc mniejszy dopływ słodkiej wody zwiększy jego zasolenie.
- Negatywny wpływ na gospodarkę dorzecza lub jeziora.
- Tama wyrównuje przepływ, więc ustaną wylewy użyźniające pola - tradycyjne rolnictwo w dolnym biegu Omo straci podstawę.
Inne argumenty, które uznaje klucz CKE
| Przegródka | Przykład z zasad oceniania |
|---|---|
| pozytywny (gospodarka Etiopii) | woda na uprawy bawełny może przyczynić się do rozwoju przemysłu tekstylnego; wzrost produkcji energii zwiększy PKB kraju |
| negatywny (przyroda) | mniejszy przepływ obniży poziom wody w Jeziorze Rudolfa; wzrost zasolenia spowoduje wyginięcie niektórych roślin lub zwierząt; wahania poziomu wody w zbiorniku mogą wywołać osuwiska; nawożenie plantacji zanieczyści rzekę |
| negatywny (gospodarka) | spadek populacji ryb ograniczy połowy; zmiany w przyrodzie zmniejszą dochody z turystyki w parku narodowym; pęknięcie tamy spowoduje straty w gospodarce lokalnej |
Gdzie najłatwiej stracić punkty
- Argument w złej przegródce. „Zasolenie jeziora” to skutek przyrodniczy; wpisany przy gospodarce nie zostanie uznany za argument gospodarczy.
- Skutek bez przyczyny. „Spadną połowy ryb” to prognoza; „mniej wody i wyższe zasolenie zmniejszą populację ryb, więc spadną połowy” to argument.
- Argument o skali kraju zamiast lokalnej. Negatywne skutki dotyczą dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa, a nie całej Etiopii.
Jak punktuje klucz
- 3 pkt - cztery poprawne argumenty z powiązaniami przyczynowo-skutkowymi.
- 2 pkt - trzy takie argumenty.
- 1 pkt - dwa takie argumenty albo cztery poprawne argumenty bez powiązań przyczynowo-skutkowych.