Geografia społeczno-ekonomiczna na maturze - zadania CKE z odpowiedziami
Geografia społeczno-ekonomiczna to druga część arkusza z geografii rozszerzonej: ludność i miasta, poziom rozwoju państw, rolnictwo, energetyka, transport i handel. Zadania opierają się na tabelach, wykresach i mapach z danymi, a punkty zależą od trafnego argumentu i od tego, czy jest on przyrodniczy, czy pozaprzyrodniczy. Poniżej omówione zadania CKE z tego działu.
aktualizacja
- Omówione zadania
- 10 zadań
- Z arkuszy
- 1 arkusz
- Punkty do zdobycia
- 19 pkt
- Poziom
- rozszerzony
Co obejmuje dział
Dział obejmuje demografię i rozmieszczenie ludności, urbanizację, wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego (PKB na mieszkańca, strukturę zatrudnienia i tworzenia PKB), rolnictwo, przemysł i energetykę, transport, handel międzynarodowy oraz wpływ gospodarki na środowisko. Na tej stronie są zadania o świecie; zadania o ludności i gospodarce Polski zebraliśmy w dziale Geografia Polski.
Typowe polecenie każe coś odczytać z danych, a potem uzasadnić. Klucz CKE ściśle rozróżnia rodzaje argumentów: gdy polecenie żąda czynnika pozaprzyrodniczego, żyzne gleby czy klimat dają 0 punktów, nawet jeśli są prawdziwe. W zadaniach za 2 i 3 punkty każdy argument musi też pokazywać związek przyczyny ze skutkiem.
Typy poleceń w tym dziale
| Typ polecenia | Co trzeba umieć |
|---|---|
| Wskaźniki demograficzne | Przyrost naturalny, saldo migracji, mediana wieku - obliczenia i interpretacja wykresów. Teoria |
| Piramidy wieku | Odczyt wyżów i niżów, feminizacji i starzenia się społeczeństwa, porównanie dwóch lat. Teoria |
| Poziom rozwoju państw | Porządkowanie krajów według PKB na mieszkańca i udziału rolnictwa, rozpoznawanie krajów po opisie. |
| Uwarunkowania rolnictwa | Czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze plonów, regiony rolnicze i uprawy typowe dla klimatu. |
| Mapy z danymi | Kartogram gęstości zaludnienia, kartodiagram struktury - odczyt i porównanie regionów. Teoria |
| Skutki inwestycji i zmian gospodarczych | Argumenty pozytywne i negatywne dla gospodarki i przyrody, każdy z powiązaniem przyczyny ze skutkiem. |
| Energetyka, transport i handel | Zmiany w strukturze produkcji energii, kierunki przewozów, struktura eksportu. Teoria |
Przykładowe zadania z odpowiedzią
Zadanie 19, maj 2025 - Starzenie się społeczeństw
Odpowiedź z klucza CKE: A. Turcja
Najpewniej jest przypisać nazwy wszystkim czterem krajom. Etiopia ma medianę wieku poniżej 20 lat i prawie bez zmian, Japonia najwyższą i najszybciej rosnącą, Norwegia wysoką już w 1980 roku. Zostaje kraj o medianie młodej, ale szybko rosnącej, czyli w trakcie przejścia demograficznego - Turcja.
Zadanie 23, maj 2025 - Rolnictwo świata
Odpowiedź z klucza CKE: Australia - mało opadów, deficyt wody; Belgia - intensywne nawożenie, mechanizacja
Polecenie żąda dla Australii uwarunkowania przyrodniczego, a dla Belgii pozaprzyrodniczego. Małe plony Australii tłumaczą małe opady i deficyt wody, duże plony Belgii - intensywne nawożenie i mechanizacja. „Żyzne gleby” przy Belgii to argument przyrodniczy, więc nie dostaje punktu.
Zadanie 12, maj 2025 - Wielkie inwestycje hydrologiczne
Odpowiedź z klucza CKE: np. tania energia i eksport, nawadnianie upraw; zasolenie J. Rudolfa; koniec użyźniających wylewów
Za 3 punkty trzeba podać cztery argumenty w określonych miejscach: dwa pozytywne dla gospodarki Etiopii (tania energia, nawadnianie plantacji), jeden negatywny dla przyrody (mniejszy dopływ do słonowodnego Jeziora Rudolfa i wzrost zasolenia) i jeden negatywny dla gospodarki (koniec wylewów, które użyźniały pola). Każdy argument musi mieć postać „X, więc Y”.
Wszystkie zadania z działu (10)
- Zadanie 12 (maj 2025) - Wielkie inwestycje hydrologiczneOdpowiedź: np. tania energia i eksport, nawadnianie upraw; zasolenie J. Rudolfa; koniec użyźniających wylewów
- Zadanie 17 (maj 2025) - Zróżnicowanie poziomu rozwoju państwOdpowiedź: 1. Somalia; 2. Afganistan; 3. Madagaskar
- Zadanie 19 (maj 2025) - Starzenie się społeczeństwOdpowiedź: A. Turcja
- Zadanie 22 (maj 2025) - Rozmieszczenie ludności świataOdpowiedź: Algieria - B; Nigeria - A; RPA - D
- Zadanie 23 (maj 2025) - Rolnictwo świataOdpowiedź: Australia - mało opadów, deficyt wody; Belgia - intensywne nawożenie, mechanizacja
- Zadanie 25 (maj 2025) - Regiony rolnicze świataOdpowiedź: 25.1 - C; 25.2 - burak cukrowy i soja / bawełna i trzcina cukrowa
- Zadanie 26 (maj 2025) - Handel międzynarodowyOdpowiedź: np. przemysł high-tech w Korei Płd. vs rolnictwo plantacyjne w Brazylii
- Zadanie 28 (maj 2025) - Energetyka świata i PolskiOdpowiedź: 28.1 - mniej węgla, więcej OZE; 28.2 - B2
- Zadanie 29 (maj 2025) - Transport i handel międzynarodowyOdpowiedź: C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy
- Zadanie 31 (maj 2025) - Poziom rozwoju społeczno-gospodarczegoOdpowiedź: 1. Indie → Turcja → Japonia; 2. Japonia → Turcja → Indie
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Argument niewłaściwego rodzaju - przyrodniczy tam, gdzie polecenie żąda pozaprzyrodniczego, albo odwrotnie.
- Skutek bez przyczyny - „spadną połowy ryb” to prognoza, a argument musi wyjaśniać, dlaczego tak się stanie.
- Argument wpisany w złym miejscu albo w złej skali - cały kraj zamiast dorzecza czy regionu wskazanego w poleceniu.
- Odczyt danych bez porównania - gdy polecenie pyta o różnicę między krajami, odpowiedź musi odnosić się do obu.
- Rozpoznawanie kraju po jednej cesze - opis zwykle podaje kilka (położenie, gospodarka, sytuacja polityczna) i dopiero ich zestawienie wskazuje odpowiedź.