Kartografia na maturze z geografii - zadania CKE z odpowiedziami
Kartografia zwykle otwiera arkusz z geografii rozszerzonej: pierwsze zadania odnoszą się do mapy szczegółowej dołączonej do arkusza. Sprawdzają skalę i odległości, azymut, odczyt rzeźby z poziomic oraz pracę z fotografią i ortofotomapą. Poniżej zadania CKE z tego działu z odpowiedziami z klucza, typy poleceń i błędy, przez które najczęściej przepadają punkty.
aktualizacja
- Omówione zadania
- 3 zadania
- Z arkuszy
- 2 arkusze
- Punkty do zdobycia
- 4 pkt
- Poziom
- rozszerzony
Co obejmuje dział
Kartografia na maturze to praca z mapą jako źródłem informacji: skala, kierunki, współrzędne geograficzne, rzeźba terenu odczytana z poziomic, mapy tematyczne i obrazy z lotu ptaka. Najwięcej zadań dotyczy mapy szczegółowej, którą CKE dołącza do arkusza jako osobny załącznik - w maju 2025 roku była to mapa Tatr w skali 1:55 000, w czerwcu 2022 roku mapa okolic Radzanowa.
To zadania punktowo najtańsze w przeliczeniu na czas: nie wymagają wiedzy pamięciowej, tylko sprawnego odczytu i prostych obliczeń. Linijka i kalkulator prosty są na egzaminie obowiązkowe, więc rachunki skali nie są przeszkodą. Punkty traci się głównie na odwróconych proporcjach, pominiętych jednostkach i azymucie liczonym od niewłaściwego punktu.
Typy poleceń w tym dziale
| Typ polecenia | Co trzeba umieć |
|---|---|
| Skala i odległości | Zamiana skali liczbowej na mianowaną, odległość w terenie, przeniesienie odcinka na mapę w innej skali i czas marszu. Przy powierzchni skalę podnosi się do kwadratu. Teoria |
| Azymut i kierunki | Kąt od północy zgodnie z ruchem wskazówek zegara, także kierunek, w którym wykonano fotografię. Teoria |
| Rzeźba z poziomic | Wysokość bezwzględna i względna, nachylenie stoku, rozpoznanie dolin, grzbietów i przełęczy. Teoria |
| Profil topograficzny | Przeniesienie przebiegu terenu wzdłuż linii na wykres albo wskazanie, który profil pasuje do trasy. Teoria |
| Współrzędne geograficzne | Odczyt i zapis współrzędnych z literą N, S, E lub W, rozciągłość południkowa i równoleżnikowa. Teoria |
| Mapy tematyczne | Odczyt kartogramu i kartodiagramu oraz ocena, czy metoda przedstawienia pasuje do danych. Teoria |
| Fotografie, ortofotomapy i GIS | Orientacja zdjęcia względem mapy, rozpoznawanie obiektów i form terenu, warstwy informacji w GIS. Teoria |
Przykładowe zadania z odpowiedzią
Zadanie 2, maj 2025 - Kartografia - skala mapy
Odpowiedź z klucza CKE: 63,8 cm
Mapa szczegółowa ma skalę 1:55 000, więc 2,9 cm to 1595 m w terenie, a na ortofotomapie 1:2500 ten odcinek ma 63,8 cm. Wynik najszybciej sprawdzić ilorazem mianowników: ortofotomapa jest 22 razy dokładniejsza, więc odcinek musi być 22 razy dłuższy. Za sam poprawny sposób obliczenia klucz daje 1 z 2 punktów.
Zadanie 1, czerwiec 2022 - Kartografia i praca z mapą
Odpowiedź z klucza CKE: 135°
Krzyż na Radzanowskiej Górze leży na południowy wschód od rezerwatu Owczary, a azymut liczy się od północy zgodnie z ruchem wskazówek zegara, więc wynosi 135°. Najczęstszy błąd to azymut powrotny (225°), czyli kierunek odmierzony od celu do punktu startu.
Zadanie 1, maj 2025 - Kartografia i środowisko Tatr
Odpowiedź z klucza CKE: 1. Kondracka Przełęcz; 2. 0°–90°; 3. nie przebiega
Z fotografii trzeba najpierw ustalić strony świata: zachód jest po lewej, więc fotograf patrzy na północ, a między nim a Giewontem leży Kondracka Przełęcz. Długi Giewont ciągnie się od szczytu na wschód, stąd azymut 0°–90°. Dział wodny biegnie grzbietem głównym Tatr, a nie przez Giewont.
Wszystkie zadania z działu (3)
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Azymut powrotny - kierunek odmierzony od celu do punktu startu zamiast odwrotnie (225° zamiast 135°).
- Azymut odmierzony przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Odwrócona proporcja skali - mapa w większej skali zawsze pokazuje ten sam odcinek jako dłuższy, więc wynik w ułamkach centymetra to sygnał błędu.
- Wynik pośredni zamiast końcowego - odległość w terenie podana tam, gdzie polecenie pyta o długość na drugiej mapie.
- Brak zapisu obliczeń - polecenie każe je zapisać, a klucz daje osobny punkt za sposób rozwiązania.
- Powierzchnia przeliczana tak jak odległość - przy polu trzeba podnieść skalę do kwadratu.