Matura geografia maj 2025, zadanie 14 - chmury Cumulonimbus na froncie chłodnym
Zadanie 14 (maj 2025): mapa synoptyczna Europy. Jak na froncie chłodnym powstają chmury rozbudowane w pionie? Wyjaśnienie z klucza CKE i omówienie.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Atmosfera - fronty atmosferyczne
- Punktacja
- 2 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- przedstawianie zmian pogody w czasie przemieszczania się frontów atmosferycznych (III.2)
- analizowanie mapy synoptycznej (III.4, zakres podstawowy)
- dostrzeganie prawidłowości w procesach atmosferycznych (III.7)
Treść zadania
Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.
Odpowiedź
Chłodne, cięższe powietrze wsuwa się pod zalegające wcześniej cieplejsze, rzadsze powietrze i wypycha je do góry (wymuszona konwekcja). Ciepłe powietrze unosi się i ochładza, osiąga temperaturę punktu rosy, para wodna kondensuje i powstają chmury rozbudowane w pionie.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 2 pkt za wyjaśnienie uwzględniające termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza, 1 pkt za jedno z nich.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Polecenie stawia dwa wymagania i za każde jest punkt: odpowiedź musi uwzględnić termikę (które powietrze jest zimniejsze i cięższe, co dzieje się z temperaturą wznoszącego się powietrza) oraz przemieszczanie się dwóch mas powietrza (która wypycha którą). Najpierw trzeba jednak rozpoznać, jaki to front.
Rozwiązanie krok po kroku
- Rozpoznaj front na mapie. Nad środkową Polską i krajami bałtyckimi biegnie linia z trójkątami - to front chłodny związany z głębokim niżem nad Skandynawią. Chmury Cumulonimbus to dla niego typowe zjawisko.
- Opisz ruch mas powietrza. Na froncie chłodnym nacierające chłodne powietrze jest cięższe od zalegającego ciepłego. Wsuwa się pod nie klinem i gwałtownie wypycha je do góry - to wymuszona konwekcja.
- Opisz termikę wznoszenia. Ciepłe powietrze wypchnięte w górę ochładza się. Gdy osiągnie temperaturę punktu rosy, para wodna kondensuje i powstają chmury. Wznoszenie jest szybkie i sięga wysoko, dlatego chmury rozbudowują się w pionie.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): chłodne, cięższe powietrze wsuwa się pod zalegające wcześniej cieplejsze, rzadsze powietrze i wypycha je do góry. Ciepłe powietrze unosi się i ochładza, a po osiągnięciu temperatury punktu rosy zawarta w nim para wodna kondensuje i powstają chmury.
Jak dostać 2 punkty, a nie 1
| Odpowiedź | Ocena |
|---|---|
| „Zimne powietrze wypycha ciepłe do góry, tworzą się chmury.” | 1 pkt - jest ruch mas, brak termiki (ochładzania i kondensacji). |
| „Powietrze unosi się, ochładza i para wodna się skrapla.” | 1 pkt - jest termika, brak dwóch mas powietrza. |
| Oba elementy razem | 2 pkt. |
Częsty błąd to opis frontu ciepłego: ciepłe powietrze łagodnie wślizgujące się na zimne daje chmury warstwowe (Nimbostratus, Altostratus), a nie Cumulonimbusy.
Jak punktuje klucz
- 2 pkt - wyjaśnienie uwzględniające termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza.
- 1 pkt - tylko termika albo tylko przemieszczanie się mas powietrza.