Matura geografia maj 2025, zadanie 15 - wydmy i grzyb skalny: podobieństwo i różnica

Zadanie 15 (maj 2025): wydmy i grzyb skalny na fotografiach. Odpowiedź z klucza CKE: obie formy tworzy wiatr; wydmy to akumulacja, grzyb skalny - korazja.

aktualizacja 2026-10-01

Arkusz: Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
Dział: Rzeźba eoliczna
Punktacja: 2 pkt
Sprawdzane umiejętności: charakteryzowanie procesów zewnętrznych i skutków działalności wiatru (V.3, zakres podstawowy)
posługiwanie się terminologią geograficzną

Treść zadania

Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.

Dwie fotografie. A: pustynia z rozległymi, łukowatymi wydmami piaszczystymi. B: grzyb skalny - biała skała z szeroką czapą na wąskim, podciętym trzonie, stojąca na płaskiej, piaszczystej powierzchni. — Źródło: www.static.wikia.nocookie.net, www.wikimedia.org (za arkuszem CKE)

Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.

Odpowiedź

Podobieństwo: obie formy powstały dzięki działalności wiatru (są formami eolicznymi). Różnica: wydmy powstają w wyniku akumulacji (budującej działalności wiatru), a grzyb skalny - w wyniku korazji (niszczącej działalności wiatru).

Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 2 pkt za podobieństwo i różnicę, 1 pkt za jedno z nich. Przy grzybie skalnym uznaje się też odpowiedzi o różnej odporności warstw skalnych na niszczenie.

Rozwiązanie i omówienie

Co sprawdza to zadanie

Dwie fotografie form z suchego klimatu: na A - wydmy, na B - grzyb skalny. Polecenie pyta o genezę, a nie o wygląd, i wymaga jednego podobieństwa oraz jednej różnicy. Za każde jest 1 pkt.

Rozwiązanie krok po kroku

Rozpoznaj formy. A to pole wydm piaszczystych. B to grzyb skalny - ostaniec z szeroką „czapą” na wąskim, podciętym trzonie.
Znajdź wspólny czynnik. Obie formy kształtuje wiatr - są formami eolicznymi. Obie powstają też z udziałem piasku i na obszarach suchych, ubogich w roślinność, gdzie nic nie chroni powierzchni przed wiatrem.
Znajdź różnicę w działaniu wiatru.
- Wydmy powstają w wyniku akumulacji - budującej działalności wiatru, który osadza niesiony piasek.
- Grzyb skalny powstaje w wyniku korazji - niszczącej działalności wiatru, który niesionymi ziarnami piasku szlifuje skałę. Najmocniej ściera jej dolną część, bo piasek niesiony jest tuż nad ziemią - stąd wąski trzon i szeroka czapa.

Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): podobieństwo - obie formy powstały dzięki działalności wiatru (są formami eolicznymi); różnica - wydmy powstają w wyniku akumulacji, a grzyb skalny w wyniku korazji (erozji eolicznej).

Co jeszcze uznaje klucz

Zasady oceniania dopuszczają w różnicy odwołanie do budowy grzyba skalnego: różna odporność warstw skalnych na niszczenie (miększe warstwy trzonu ścierają się szybciej niż twardsza czapa).

Gdzie najłatwiej stracić punkty

Odpowiedź	Ocena
„Obie formy są wypukłe.”	0 pkt za podobieństwo - to dane z polecenia, nie geneza.
„Wydmy są z piasku, a grzyb ze skały.”	Ryzykowne - opisuje materiał, a nie proces.
„Wydmy - akumulacja, grzyb - korazja.”	1 pkt za różnicę.

Jak punktuje klucz

2 pkt - poprawne podobieństwo i poprawna różnica.
1 pkt - tylko podobieństwo albo tylko różnica.

Co to jest korazja?

To niszcząca działalność wiatru polegająca na szlifowaniu skał przez niesione ziarna piasku. Jej efektem są m.in. grzyby skalne i graniaki.