Matura geografia maj 2025, zadanie 16 - profil gleby bielicowej i burak cukrowy
Zadanie 16 (maj 2025): profil glebowy na fotografii. Odpowiedź z klucza CKE: D - gleba bielicowa; mało próchnicy, wymywanie, piaski słabo zatrzymujące wodę.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Gleby Polski
- Punktacja
- 2 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- rozpoznawanie typu gleby i wnioskowanie o przydatności rolniczej na podstawie profilu glebowego (VI.1)
- identyfikowanie zależności przyczynowo-skutkowych (I.7)
Treść zadania
Na fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce.
Wpisz literę przypisaną do nazwy gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.
- A. mada
- B. rędzina
- C. gleba brunatna
- D. gleba bielicowa
Odpowiedź
D - gleba bielicowa. Mała przydatność pod burak cukrowy wynika np. z małej zawartości próchnicy w warstwie przypowierzchniowej albo z obecności poziomu wymywania (bielicowania), z którego woda opadowa wynosi związki organiczne.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 2 pkt za nazwę gleby i poprawną cechę, 1 pkt za jedno z nich.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Rozpoznanie gleby z fotografii profilu i wniosek o jej przydatności rolniczej. Dwa elementy, po punkcie za każdy: litera gleby oraz cecha widoczna na fotografii, która wyjaśnia, dlaczego burak cukrowy źle na niej rośnie.
Rozwiązanie krok po kroku
- Opisz profil od góry. Pod darnią cienka, ciemna warstwa próchniczna, pod nią wyraźny jasnoszary, „wybielony” poziom, niżej rdzawobrązowy poziom, a na dole jasny piasek.
- Rozpoznaj glebę. Jasny poziom pod cienką próchnicą to poziom wymywania (eluwialny), z którego woda opadowa wynosi związki organiczne oraz żelaza i glinu - a rdzawy poziom niżej to miejsce, gdzie się osadzają. To przebieg bielicowania: gleba bielicowa, litera D.
- Połącz cechę z wymaganiami buraka. Burak cukrowy potrzebuje gleb
żyznych, zasobnych w próchnicę i dobrze zatrzymujących wodę. Gleba
bielicowa ma:
- mało próchnicy w warstwie przypowierzchniowej,
- poziom wymywania, z którego woda usuwa związki organiczne,
- piaszczyste podłoże o niskiej zdolności zatrzymywania wody.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): D. Mała możliwość uprawy buraka cukrowego wynika z małej zawartości substancji organicznych w warstwie przypowierzchniowej (cienki poziom próchniczny), a burak wymaga gleb bogatych w próchnicę.
Jak nie pomylić gleb z listy
| Gleba | Jak wygląda profil | Przydatność |
|---|---|---|
| mada | warstwy osadów rzecznych, często ciemne | żyzna, w dolinach rzek |
| rędzina | płytka, ciemna, z okruchami skały węglanowej | zmienna, często płytka |
| gleba brunatna | brunatny, mało zróżnicowany profil | dość żyzna |
| gleba bielicowa | jasny, wybielony poziom pod cienką próchnicą | mało żyzna, kwaśna |
Jak punktuje klucz
- 2 pkt - poprawna litera gleby i poprawna cecha.
- 1 pkt - tylko litera albo tylko cecha.
Uwaga: polecenie każe odnieść się do cechy widocznej na fotografii. Najpewniej punktuje cienki poziom próchniczny albo jasny poziom wymywania.