Matura geografia maj 2025, zadanie 4 - mapa geologiczna Tatr i formy krasowe
Zadanie 4 (maj 2025): mapa geologiczna Tatr i dwie wycieczki. Odpowiedź z klucza CKE: w D1 skały młodsze (kenozoik) niż w B6 (paleozoik); 4.2 - A2.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Budowa geologiczna Tatr
- Punktacja
- 2 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- ustalanie wieku względnego skał na mapie geologicznej (V.1)
- klasyfikowanie skał i charakteryzowanie zjawiska krasowienia (V.3, V.5)
- wykazywanie związków między elementami środowiska przyrodniczego Tatr (XIII.2)
Treść zadania
Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.
| Numer wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej) |
|---|---|
| 1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6) |
| 2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4) |
Zadanie składa się z dwóch podpunktów, które odwołują się do mapy geologicznej, mapy szczegółowej Tatr i tabeli z trasami wycieczek.
Zadanie 4.1(1 pkt)
Na podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.
Zadanie 4.2(1 pkt)
Na mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.
Dokończ zdanie. Wpisz odpowiedź A albo B wraz z numerem 1., 2. albo 3. Przez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej A. numerem 1 / B. numerem 2, a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał:
- okruchowych wieku mezozoicznego.
- węglanowych wieku mezozoicznego.
- węglanowych wieku kenozoicznego.
Zadanie korzysta z mapy szczegółowej Tatr dołączonej do arkusza - znajdziesz ją w materiałach CKE (link w sekcji „Źródła” na dole strony).
Odpowiedź
- Zadanie 4.1
- W polu D1 występują skały młodsze (kenozoiczne - eocen i oligocen) niż w polu B6, gdzie występują paleozoiczne skały trzonu krystalicznego.
- Zadanie 4.2
- A2
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: po 1 pkt za każdy podpunkt. W 4.1 uznaje się każdą poprawną różnicę odnoszącą się do wieku skał.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Wiązka łączy trzy źródła: mapę geologiczną Tatr, mapę szczegółową z arkusza i tabelę z trasami dwóch wycieczek. Podpunkt 4.1 sprawdza odczyt wieku skał z legendy mapy geologicznej, 4.2 - związek między rodzajem skał a krasem. Każdy podpunkt jest wart 1 pkt i oceniany osobno.
4.1 - różnica w wieku skał między D1 a B6
- Zlokalizuj oba pola na trasie wycieczki 1. Pole D1 to Kiry - wylot Doliny Kościeliskiej na północnym skraju mapy. Pole B6 to Błyszcz przy granicy państwa, na południu.
- Odczytaj kolory z legendy. Na północy, przy Kirach, mapa pokazuje skały kenozoiczne: zlepieńce i wapienie eoceńskie oraz łupki i piaskowce fliszowe z oligocenu. Przy Błyszczu dominuje czerwień - skały magmowe i przeobrażone trzonu krystalicznego z paleozoiku.
- Sformułuj różnicę. Klucz wymaga odniesienia do wieku skał, więc wystarczy jedno porównanie: w polu D1 skały są młodsze niż w polu B6.
Odpowiedź 4.1: w polu D1 występują skały kenozoiczne (eocen, oligocen), młodsze od paleozoicznych skał trzonu krystalicznego w polu B6.
4.2 - gdzie więcej krasu podziemnego
- Policz formy krasu podziemnego wzdłuż obu tras. Trasa 1 prowadzi Doliną Kościeliską, w której na mapie szczegółowej oznaczono liczne jaskinie. Na trasie 2 (Kuźnice – Kasprowy Wierch) jest ich wyraźnie mniej. Pierwsza część odpowiedzi to więc A (wycieczka numer 1).
- Wskaż skały, które krasowieją. Kras rozwija się w skałach węglanowych - wapieniach i dolomitach, które rozpuszczają się w wodzie zawierającej dwutlenek węgla. Na mapie geologicznej wzdłuż obu tras takie skały należą do płaszczowin wierchowych i reglowych z triasu i jury, czyli do mezozoiku. Druga część odpowiedzi to 2.
Odpowiedź 4.2: A2.
Dlaczego nie wariant 1 ani 3
| Wariant | Dlaczego odpada |
|---|---|
| 1 - skały okruchowe mezozoiczne | Piaskowce i łupki nie rozpuszczają się w wodzie - nie tworzą jaskiń. |
| 3 - skały węglanowe kenozoiczne | Kenozoiczne zlepieńce i wapienie eoceńskie leżą tylko na północnym skraju Tatr, a nie wzdłuż obu tras. Jaskinie Tatr powstały w wapieniach i dolomitach triasu i jury. |
Jak punktuje klucz
- 4.1: 1 pkt - poprawna różnica w budowie geologicznej, odnosząca się do wieku skał (np. „w polu B6 skały paleozoiczne, a w polu D1 - kenozoiczne”).
- 4.2: 1 pkt - odpowiedź A2.