Matura geografia maj 2025, zadanie 5 - skały paleozoiczne na mezozoicznych pod Ciemniakiem
Zadanie 5 (maj 2025): przekrój geologiczny Ciemniaka. Dlaczego starsze skały leżą na młodszych? Odpowiedź z klucza CKE: nasunięcie płaszczowinowe. Omówienie.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Budowa geologiczna Tatr - tektonika
- Punktacja
- 1 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- rozumienie zasad ustalania wieku względnego skał (V.1)
- wyjaśnianie wpływu procesów geologicznych na powstanie struktur tektonicznych (V.9)
- formułowanie hipotez na podstawie przekroju geologicznego
Treść zadania
Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej).
Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają.
Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.
Odpowiedź
Skały paleozoiczne zostały w wyniku ruchów górotwórczych oderwane od trzonu krystalicznego i nasunięte (przemieszczone z południa na północ) na młodsze skały mezozoiczne jako płaszczowina.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 1 pkt za wyjaśnienie odnoszące się do przebiegu procesu. Nie uznaje się odpowiedzi, które tylko stwierdzają obecność fałdów, płaszczowin lub nasunięć.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Zasada superpozycji mówi, że w niezaburzonym układzie warstw młodsze skały leżą na starszych. Tutaj jest odwrotnie: paleozoik leży na mezozoiku. Zadanie sprawdza, czy umiesz wyjaśnić, jaki proces do tego doprowadził - i klucz jest w tym bezlitosny: samo stwierdzenie, że „to płaszczowina” albo „to nasunięcie”, nie daje punktu.
Rozwiązanie krok po kroku
- Odczytaj sytuację z przekroju. Na północno-zachodnim stoku Ciemniaka czerwony płat paleozoicznych skał trzonu krystalicznego spoczywa na triasowych i jurajskich skałach płaszczowin. Granica między nimi to linia nasunięcia (ząbkowana linia w legendzie).
- Nazwij proces. Taki układ powstaje w czasie ruchów górotwórczych: fragment skał zostaje oderwany od podłoża, przemieszczony na dużą odległość i nasunięty na skały młodsze. Tak przemieszczony płat to płaszczowina.
- Opisz przebieg, a nie tylko wynik. Odpowiedź musi mówić, co się działo ze skałami: zostały oderwane od trzonu krystalicznego i przesunięte (w Tatrach - z południa na północ) na skały mezozoiczne.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): skały paleozoiczne zostały w wyniku ruchów górotwórczych oderwane od trzonu krystalicznego i nasunięte na młodsze skały mezozoiczne, przemieszczając się z południa na północ.
Na czym traci się ten punkt
Zasady oceniania mają tu osobną uwagę: nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności fałdów, płaszczowin lub nasunięć.
| Odpowiedź | Ocena |
|---|---|
| „Na stoku Ciemniaka występuje nasunięcie.” | 0 pkt - nazwa struktury, bez procesu. |
| „Skały są sfałdowane.” | 0 pkt - samo wskazanie fałdów klucz wprost wyklucza. |
| „Skały paleozoiczne zostały oderwane od podłoża i nasunięte na młodsze skały podczas ruchów górotwórczych.” | 1 pkt - przebieg procesu. |
Jak punktuje klucz
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do przebiegu procesu.
- 0 pkt - odpowiedź, która tylko nazywa strukturę.