Matura geografia maj 2025, zadanie 6 - jak powstawały moreny środkowe w Tatrach
Zadanie 6 (maj 2025): lodowce Tatr w plejstocenie. Odpowiedź z klucza CKE: morena środkowa powstaje z połączenia moren bocznych dwóch łączących się lodowców.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Rzeźba lodowcowa gór
- Punktacja
- 1 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- charakteryzowanie skutków rzeźbotwórczej działalności lodowców górskich (V.3, zakres podstawowy)
- identyfikowanie zależności przyczynowo-skutkowych (I.7)
- czytanie mapy tematycznej
Treść zadania
Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.
Odpowiedź
Lodowce górskie transportowały materiał skalny w morenach bocznych. W miejscu, w którym łączyły się lodowce z sąsiednich dolin, ich moreny boczne zlewały się w jedną - morenę środkową.
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 1 pkt za wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Rysunek pokazuje Tatry w maksimum ostatniego zlodowacenia: lodowce z dolin Kondratowej, Goryczkowej i Suchej Kasprowej spływają ku sobie i łączą się w jeden lodowiec Bystrej. Strzałki wskazują miejsca zbiegu. Zadanie sprawdza, czy wiesz, skąd bierze się morena środkowa - klucz przyznaje punkt tylko za odpowiedź, która odwołuje się do łączenia się lodowców.
Rozwiązanie krok po kroku
- Przypomnij, jak powstają moreny boczne. Lodowiec górski niszczy ściany doliny (egzaracja), a okruchy skalne spadają też na lód ze stoków. Materiał ten gromadzi się wzdłuż brzegów lodowca jako moreny boczne.
- Zobacz, co dzieje się przy zbiegu dwóch lodowców. Gdy lodowce z sąsiednich dolin łączą się w jeden, ich wewnętrzne brzegi stykają się ze sobą. Dwie moreny boczne zlewają się wtedy w jeden pas materiału skalnego biegnący środkiem połączonego lodowca - to morena środkowa.
- Odnieś to do rysunku. Strzałki wskazują dokładnie takie miejsca: połączenie lodowców Kondratowego i Goryczkowego oraz ich zbieg z lodowcem Suchej Kasprowej w dolinie Bystrej.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): w miejscach, gdzie łączą się lodowce górskie, moreny boczne dwóch sąsiednich lodowców łączą się w jedną - powstaje morena środkowa.
Na czym traci się ten punkt
| Odpowiedź | Ocena |
|---|---|
| „Lodowce niosą materiał skalny i go osadzają.” | 0 pkt - opis każdej moreny, bez łączenia się lodowców. |
| „Morena środkowa powstaje na środku lodowca.” | 0 pkt - powtórzenie nazwy zamiast wyjaśnienia. |
| „Moreny boczne dwóch łączących się lodowców zlewają się w jedną.” | 1 pkt. |
Jak punktuje klucz
- 1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.
- 0 pkt - każda inna odpowiedź.