Matura geografia maj 2025, zadanie 8 - zlepieniec i diageneza na fotografiach

Zadanie 8 (maj 2025): dwie fotografie skał okruchowych. Odpowiedź z klucza CKE: B1 - zlepieniec powstaje ze żwiru w procesie diagenezy. Omówienie.

aktualizacja 2026-10-01

Arkusz: Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
Dział: Skały i procesy skałotwórcze
Punktacja: 1 pkt
Sprawdzane umiejętności: klasyfikowanie skał i przedstawianie genezy skał osadowych (V.3)
rozpoznawanie wybranych rodzajów skał (V.4, zakres podstawowy)

Treść zadania

Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe.

Dwie fotografie skał ze skalą 1 cm. X: luźne, obtoczone otoczaki różnej wielkości, czyli żwir. Y: otoczaki zespolone ze sobą spoiwem w jedną zwięzłą bryłę. — Źródło: www.pgi.gov.pl (za arkuszem CKE)

Dokończ zdanie. Wpisz odpowiedź A albo B wraz z numerem 1., 2. albo 3. Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono A. porfir / B. zlepieniec, który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu:

diagenezy.
metamorfizmu.
wietrzenia.

Odpowiedź

Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 1 pkt za poprawną odpowiedź.

Rozwiązanie i omówienie

Co sprawdza to zadanie

Dwie fotografie skał okruchowych i zdanie do dokończenia w formacie „litera + cyfra”. Trzeba rozpoznać skałę na fotografii Y i nazwać proces, który zamienia skałę z fotografii X w skałę z fotografii Y. Punkt jest jeden i tylko za całą odpowiedź.

Rozwiązanie krok po kroku

Opisz fotografię X. Luźne, obtoczone okruchy skalne różnej wielkości - otoczaki, czyli żwir. To skała okruchowa luźna.
Opisz fotografię Y. Te same obtoczone okruchy, ale zespolone spoiwem w zwięzłą bryłę. Skała okruchowa zwięzła zbudowana z otoczaków to zlepieniec - wariant B.
Nazwij proces. Przemiana luźnego osadu w zwięzłą skałę osadową - przez zagęszczenie i scementowanie okruchów spoiwem - to diageneza. Wariant 1.

Odpowiedź: B1.

Dlaczego nie pozostałe warianty

Wariant	Dlaczego odpada
A - porfir	Porfir to skała magmowa wylewna, a polecenie mówi o skałach osadowych okruchowych.
2 - metamorfizm	Metamorfizm przeobraża skały pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia, tworząc skały metamorficzne, a nie osadowe.
3 - wietrzenie	Wietrzenie rozdrabnia skały, czyli działa odwrotnie: z bryły robi okruchy, a nie z okruchów bryłę.

Para, którą warto zapamiętać

Skała luźna	Skała zwięzła (po diagenezie)
żwir	zlepieniec (okruchy obtoczone) lub brekcja (okruchy ostrokrawędziste)
piasek	piaskowiec
muł, ił	mułowiec, iłowiec

Jak punktuje klucz

1 pkt - odpowiedź B1.
0 pkt - każda inna odpowiedź.

Co to jest diageneza?

To zespół procesów, w których luźny osad zamienia się w zwięzłą skałę osadową: okruchy są zagęszczane pod ciężarem kolejnych warstw, a przestrzenie między nimi wypełnia spoiwo (np. węglanowe lub krzemionkowe).

Czym różni się zlepieniec od brekcji?

Zlepieniec składa się z okruchów obtoczonych, brekcja - z ostrokrawędzistych. Obtoczenie świadczy o długim transporcie, najczęściej przez wodę płynącą.