Matura geografia maj 2025, zadanie 9 - aktywna krawędź płyt u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej
Zadanie 9 (maj 2025): tektonika płyt na zachodzie Ameryki Południowej. Odpowiedź z klucza CKE: wulkanizm, powstawanie gór, rów oceaniczny, subdukcja.
aktualizacja
- Arkusz
- Matura geografii maj 2025 (poziom rozszerzony)
- Dział
- Tektonika płyt litosfery
- Punktacja
- 2 pkt
- Sprawdzane umiejętności
- dostrzeganie prawidłowości w rozmieszczeniu zjawisk i procesów geologicznych (V.8)
- wyjaśnianie wpływu ruchu płyt litosfery na procesy endogeniczne (V.1, zakres podstawowy)
Treść zadania
Zachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia – pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać się do powstawania tsunami.
Podaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.
Odpowiedź
Np.: zjawiska wulkaniczne; powstawanie gór (Andów); powstawanie rowu oceanicznego (tektonicznego); podsuwanie się oceanicznej płyty litosfery pod kontynentalną (subdukcja).
Zgodnie z zasadami oceniania CKE: 2 pkt za trzy poprawne zjawiska lub procesy, 1 pkt za dwa. Trzęsienia ziemi i tsunami nie liczą się - podano je w poleceniu.
Rozwiązanie i omówienie
Co sprawdza to zadanie
Zadanie bez materiału źródłowego - sprawdza wiedzę o tym, co dzieje się na aktywnej krawędzi kontynentu, czyli tam, gdzie płyta oceaniczna podsuwa się pod kontynentalną. Pułapka jest w słowie „inne”: trzęsień ziemi i tsunami polecenie już użyło, więc się nie liczą.
Rozwiązanie krok po kroku
- Nazwij typ granicy płyt. U zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej oceaniczna płyta Nazca podsuwa się pod kontynentalną płytę południowoamerykańską. To granica zbieżna - strefa subdukcji.
- Wypisz skutki subdukcji widoczne na powierzchni. Każdy z nich wynika
z tego samego zderzenia płyt:
- wzdłuż wybrzeża ciągnie się głęboki rów oceaniczny (Rów Atakamski) - miejsce, gdzie płyta oceaniczna zanurza się w płaszcz;
- zgniatane i wypiętrzane skały krawędzi kontynentu tworzą góry fałdowe - Andy;
- płyta zanurzająca się w płaszcz topi się częściowo, a magma wydostaje się na powierzchnię - stąd wulkanizm andyjski.
- Sprawdź wschód kontynentu. Wschodnia krawędź Ameryki Południowej jest pasywna: nie ma tam granicy płyt, a więc ani rowu, ani młodych gór fałdowych, ani czynnych wulkanów.
Przykładowa odpowiedź (zgodna z kluczem CKE): 1. zjawiska wulkaniczne; 2. powstawanie gór; 3. powstawanie rowu oceanicznego. Uznaje się też podsuwanie się płyty oceanicznej pod kontynentalną (subdukcję).
Gdzie najłatwiej stracić punkty
| Odpowiedź | Ocena |
|---|---|
| „trzęsienia ziemi”, „tsunami” | Nie liczą się - podano je w poleceniu jako przykład. |
| „gejzery”, „gorące źródła” bez związku z wulkanizmem | Ryzykowne; bezpieczniej napisać „zjawiska wulkaniczne”. |
| „ruchy płyt” | Zbyt ogólne - polecenie pyta o zjawiska wynikające z tektoniki płyt, a nie o samą tektonikę. |
Jak punktuje klucz
- 2 pkt - trzy poprawne zjawiska lub procesy.
- 1 pkt - dwa poprawne.
- 0 pkt - jedno lub żadne.