Wojna i rewolucja jako źródła doświadczeń
Zadanie 49 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Wojna i rewolucja jako źródła doświadczeń człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Żeromski pokazuje, że rewolucja i wojna nie wpajają bohaterowi żadnej doktryny - uczą go patrzeć. Cezary przechodzi od zachwytu hasłami do zobaczenia ich ceny i to doświadczenie, a nie lektura, rozstrzyga o jego późniejszych wyborach.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Baku 1917 - kilkunastoletni Cezary z entuzjazmem przystaje do rewolucji, buntuje się w gimnazjum, a do własnego domu wprowadza rewizję szukającą matczynych zapasów.
Rewolucja najpierw daje poczucie siły i wolności od dorosłych. Żeromski jej nie karykaturuje, bo najpierw musi pokazać, czym porywa młodych.
Argument 2
Śmierć matki, wycieńczonej pracą i głodem, oraz scena wydobywania z ziemi ciał pomordowanych.
Cena hasła okazuje się prywatna i cielesna. Od tej chwili Cezary nie umie mówić o rewolucji w oderwaniu od tego, co po niej zostaje.
Argument 3
Wojna 1920 - Cezary służy w wojsku polskim i poznaje Hipolita Wielosławskiego, który zaprasza go do Nawłoci.
Druga wojna nie daje mu wiary, tylko przepustkę do świata, którego nie znał. Doświadczenie wojenne otwiera przed nim Polskę dworów.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | rewolucja 1917 roku w Rosji i wojna polsko-bolszewicka 1920 | Pokazuje, że oba doświadczenia bohatera są zapisem realnych wydarzeń, a nie tłem przygodowym. |
| literacki | Zofia Nałkowska, „Medaliony” | Ten sam chwyt: przemoc opisana przez konkret, bez komentarza moralnego autora. |
| egzystencjalny | pojęcie doświadczenia granicznego | Pozwala nazwać przemianę Cezarego bez przypisywania mu poglądów politycznych. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Co dokładnie zmienia w Cezarym śmierć matki?
- Dlaczego Żeromski pokazuje najpierw zachwyt rewolucją, a dopiero potem jej skutki?
- Czy wojna 1920 roku ma na bohatera podobny wpływ jak rewolucja w Baku?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Streszczanie wydarzeń w Baku zamiast wskazania, czego uczą one bohatera.
- Przedstawianie Cezarego jako od początku przeciwnika rewolucji.
- Pominięcie wojny 1920 roku, przez co odpowiedź obsługuje tylko połowę zagadnienia.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.