Różne wizje odbudowy Polski
Zadanie 50 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Różne wizje odbudowy Polski po odzyskaniu niepodległości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Powieść zestawia trzy odpowiedzi na pytanie o kształt odzyskanego państwa: utopię szklanych domów, reformizm Gajowca i rewolucję Lulka. Cezary sprawdza każdą własnym doświadczeniem i żadnej nie przyjmuje w całości.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Opowieść Seweryna Baryki w wagonie o szklanych domach budowanych nad Wisłą.
Pierwsza wizja jest zmyśleniem, które ma dać synowi powód do wyjazdu. Okazuje się skuteczna jako zachęta i fałszywa jako opis kraju.
Argument 2
Rozmowy z Szymonem Gajowcem w Warszawie - program powolnych reform: praca urzędnicza, oświata, uporządkowanie pieniądza.
Druga wizja jest realna, ale rozłożona na pokolenia. Cezary zarzuca jej, że mieszkańcy Chłodka nie doczekają jej skutków, i to jest sedno sporu.
Argument 3
Zebrania komunistów, na które prowadzi Cezarego Antoni Lulek.
Trzecia wizja obiecuje tempo, którego brakuje Gajowcowi. Cezary korzysta z jej zarzutów wobec Polski, ale zna cenę rewolucji z Baku i wypomina ją zebranym.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | odbudowa państwa po 1918 roku - reforma rolna, szkolnictwo, kryzys waluty | Pokazuje, że program Gajowca to nie wymysł powieściowy, lecz realny plan pierwszych lat niepodległości. |
| polityczny | europejski spór reforma czy rewolucja po 1917 roku | Porządkuje całą odpowiedź: każda z trzech wizji zajmuje w tym sporze inne miejsce. |
| literacki | Stanisław Wyspiański, „Wesele” | Wcześniejsza diagnoza tego samego problemu: państwa jeszcze nie ma, ale spór o czyn wygląda podobnie. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Którą z wizji odbudowy Polski wybiera ostatecznie Cezary?
- Na czym polega spór między Cezarym a Gajowcem?
- Dlaczego Żeromski nie rozstrzyga tego sporu w zakończeniu?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Przypisanie Cezaremu komunizmu na podstawie samego finału, który jest celowo niejednoznaczny.
- Omówienie dwóch wizji zamiast trzech, najczęściej z pominięciem szklanych domów.
- Mylenie programu Gajowca z poglądami autora - powieść pokazuje też jego słabość.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.