Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej
Zadanie 43 z listy CKE · Stanisław Wyspiański, Wesele · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Rola chłopów i inteligencji w sprawie niepodległościowej. Omów zagadnienie na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Wyspiański rozdziela gotowość i zdolność do czynu: chłopi mają siłę i chęć, ale nie mają przywództwa, inteligencja ma słowa i plany, ale nie ma woli. Sprawa niepodległościowa przegrywa nie przez brak ludzi, lecz przez brak kogoś, kto wydałby rozkaz.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Akt I - Czepiec mówi, że chłop jest potęgą, i przypomina, że chłopi biją się, gdy ktoś ich poprowadzi.
Deklaracja pada wcześnie i pada od chłopa. Warstwa uznana przez inteligencję za tło sama zgłasza gotowość, a jednocześnie sama nazywa warunek: potrzebne jest dowództwo.
Argument 2
Akt II - Wernyhora powierza Gospodarzowi złoty róg i sznur, wyznacza godzinę i każe rozesłać wici.
Zadanie dostaje inteligent, bo to jego rola w tym sojuszu. Gospodarz jednak nie jedzie sam: oddaje róg parobkowi Jaśkowi, a potem zapada w odrętwienie i o wszystkim zapomina.
Argument 3
Akt III - Jasiek gubi róg, schylając się po czapkę z pawich piór; zbrojny tłum czeka pod domem na sygnał, który nie nadchodzi.
Wina rozkłada się na obie warstwy. Chłop bierze zadanie natychmiast, ale przegrywa je z własną próżnością, inteligent w ogóle go nie podejmuje. Słowa Chochoła „miałeś, chamie, złoty róg” są wyrokiem na obu.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | rabacja galicyjska 1846 i Jakub Szela | Wyjaśnia, dlaczego sojusz chłopów z panami był obciążony pamięcią o wzajemnej przemocy. |
| historyczny | insurekcja kościuszkowska i kosynierzy racławiccy | Mit chłopa-żołnierza, do którego odwołuje się Czepiec i którego dramat nie pozwala powtórzyć. |
| społeczny | pojęcie marazmu narodowego przełomu XIX i XX wieku | Pozwala nazwać stan, w którym wszyscy mówią o czynie i nikt go nie zaczyna. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Wernyhora przychodzi akurat do Gospodarza?
- Kto w dramacie ponosi większą winę za utratę rogu?
- Czy zbrojny tłum z aktu III jest przedstawiony jako siła, czy jako przeszkoda?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Sprowadzanie odpowiedzi do tezy, że winna jest wyłącznie inteligencja - Jasiek gubi róg sam.
- Pomijanie Wernyhory, bez którego zgubiony róg nie ma znaczenia.
- Traktowanie wesela jako realnego sojuszu stanów, mimo że dramat pokazuje jego fasadowość.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.