Losy młodzieży polskiej pod zaborami
Zadanie 21 z listy CKE · Adam Mickiewicz, Dziady cz. III · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie III części „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Mickiewicz pokazuje pokolenie, któremu zaborca odebrał nie tylko wolność, ale i normalną młodość: więzienie, śledztwo i zsyłka stają się dla filomatów doświadczeniem formacyjnym, z którego rodzi się albo dojrzała ofiarność, albo trwałe okaleczenie.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Scena I - wigilia w celi klasztoru bazylianów, opowieść Jana Sobolewskiego o wywózce więźniów kibitkami.
Ofiarami są dzieci i bardzo młodzi chłopcy, a najmłodszy z nich w kajdanach woła, że Polska nie zginęła. Martyrologia dotyka tu pokolenia, które nie zdążyło jeszcze niczego zawinić.
Argument 2
Scena I - Tomasz Zan bierze winę na siebie, Żegota opowiada przypowieść o ziarnie.
Więzienie nie łamie wszystkich: w młodzieży rodzi się solidarność i przekonanie, że z ich ofiary wyrośnie coś trwałego. To odpowiedź na pytanie, czy cierpienie ma sens.
Argument 3
Scena VII - opowieść Adolfa o Cichowskim w Salonie Warszawskim.
Drugi możliwy koniec tej drogi: człowiek wypuszczony z więzienia wraca milczący i wewnętrznie martwy. Bez tego przykładu obraz młodzieży byłby zbyt budujący.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| biograficzny | proces filomatów i filaretów, zsyłka Mickiewicza | Bohaterowie noszą nazwiska realnych kolegów poety, co zmienia utwór z fikcji w akt oskarżenia. |
| historyczny | represje Nowosilcowa w Wilnie po 1823 roku | Pokazuje, że przedmiotem prześladowania była właśnie młodzież szkolna i studencka. |
| literacki | Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” | Inne pokolenie, ta sama sytuacja wyboru: Cezary Baryka także dojrzewa w historii, która go do niczego nie przygotowała. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Mickiewicz umieścił akcję w noc wigilijną?
- Czym różni się postawa Tomasza Zana od postawy Konrada?
- Co znaczy w tej scenie przypowieść Żegoty o ziarnie?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Streszczanie sceny więziennej zamiast wskazania, co z niej wynika dla postawionego zagadnienia.
- Pominięcie Cichowskiego, przez co odpowiedź pokazuje wyłącznie heroizm, a nie realną cenę represji.
- Mylenie części III Dziadów z częścią II - obrzęd dziadów nie jest tu tematem.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.