Zacznij za darmoZacznij

Mity na maturze 2027 - które obowiązują i jak je przywołać

7 min czytania · aktualizacja

Na maturze 2027 z polskiego obowiązują mity z jednej książki: „Mitologii” Jana Parandowskiego, części I - Grecja. To lektura obowiązkowa w części ustnej, w teście historycznoliterackim i w wypracowaniu. Część II, o Rzymie, oraz każdy inny zbiór mitów nie jest lekturą obowiązkową - informator CKE pozwala ich użyć najwyżej jako kontekstu.

W skrócie:

  • obowiązuje cała część I, bo podstawa programowa nie oznacza jej jako „fragmentów” (inaczej niż „Iliadę” czy Biblię),
  • w części ustnej są trzy pytania jawne z „Mitologii”: o poświęceniu, o winie i karze oraz o miłości silniejszej niż śmierć,
  • w teście historycznoliterackim zadania sprawdzają znajomość postaci, związków frazeologicznych i nawiązań do mitów w innych tekstach,
  • pomylenie losów bohaterów mitu w wypracowaniu może zostać uznane za błąd kardynalny, bo dotyczy lektury czytanej w całości.

Która część „Mitologii” obowiązuje

W podstawie programowej z 2024 r. i w informatorze CKE z polskiego lektura brzmi: „Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja”. Stoi na liście lektur z zakresu podstawowego, więc obowiązuje każdego maturzystę, także tego, który nie zdaje rozszerzenia.

Informator rozstrzyga też dwie sprawy, o które maturzyści pytają najczęściej:

  1. Mity rzymskie z części II nie są lekturą obowiązkową. Wolno się do nich odwołać, ale tylko jako do kontekstu.
  2. Inne zbiory mitów - według słów informatora „zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową”. Wersja mitu z innej książki albo z filmu nie spełni wymogu odwołania się do lektury obowiązkowej.

Biblia i „Iliada” są w podstawie we fragmentach, dlatego błąd rzeczowy w ich treści nie jest błędem kardynalnym. „Mitologia” takiego zastrzeżenia nie ma. Kto w wypracowaniu przypisze Prometeuszowi karę Syzyfa, ryzykuje 0 punktów za całą pracę. Zasady oceniania opisuje tekst o błędzie kardynalnym na maturze.

Gdzie mity pojawiają się na maturze

Część ustna. Lista zadań jawnych na lata 2026–2028 ma trzy zadania z „Mitologii”:

Do każdego trzeba przywołać konkretne mity i dodać wybrany kontekst. Mit może też posłużyć jako kontekst w zadaniu do innej lektury, np. Prometeusz przy Wielkiej Improwizacji z „Dziadów” cz. III. Wszystkie trzy zadania z konspektami są na stronie pytań jawnych z Mitologii.

Test historycznoliteracki. Przykładowe zadania w informatorze CKE pokazują, czego można się spodziewać:

  • dopasowanie postaci do określenia - Pandora to „uosobienie kary”, Niobe „cierpiąca matka”, a Penelopa „wierna żona”,
  • porównanie z pierwowzorem - czy „Historia Minotaura” Zbigniewa Herberta jest zgodna z mitem; w odpowiedzi trzeba odwołać się do Parandowskiego,
  • nawiązanie w tekście kultury - rysunek Andrzeja Mleczki odwołuje się do Syzyfa, a zdający wyjaśnia paradoks sytuacji,
  • mitologizm w wierszu - znaczenie „skrzydeł Ikarowych” w wierszu „Dziś” Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Wypracowanie. „Mitologię” można wybrać jako lekturę obowiązkową z listy w arkuszu, a mit z dowolnej części książki może być też kontekstem mitologicznym, który informator wymienia wśród rodzajów kontekstu.

Mity, które trzeba znać najlepiej

Obowiązuje cała część I, ale w zadaniach CKE i w pytaniach jawnych wracają te same historie. W tabeli każdy mit ma jedno zdanie przypomnienia i tematy, do których pasuje.

MitO czym w jednym zdaniuDo jakich tematówGdzie na maturze
Prometeuszwykrada bogom ogień dla ludzi i zostaje przykuty do skałypoświęcenie, bunt, cierpienie za innychpytanie jawne o poświęceniu
Syzyfprzechytrza bogów i śmierć, w Hadesie bez końca toczy głaz pod górękara, daremny wysiłek, sens pracypytanie jawne o winie i karze, zadanie z informatora
Tantalwystawia bogów na próbę zbrodnią i cierpi wieczny głód i pragnieniepycha, wina i karapytanie jawne o winie i karze
Niobechełpi się dziećmi przed Leto i traci je wszystkiepycha, cierpienie matkipytanie jawne o winie i karze, zadanie z informatora
Orfeusz i EurydykaOrfeusz schodzi po żonę do Hadesu i traci ją, oglądając się za siebiemiłość i śmierć, tęsknotapytanie jawne o miłości
Demeter i Kora (Persefona)matka szuka porwanej córki, a jej rozpacz zatrzymuje urodzaj ziemimiłość matki, cykl naturypytanie jawne o miłości
IfigeniaAgamemnon zgadza się złożyć córkę w ofierze, by flota popłynęła pod Trojępoświęcenie, konflikt racjipytanie jawne o poświęceniu
Dedal i Ikarojciec i syn uciekają z Krety na skrzydłach, Ikar leci za wysoko i spadaambicja, bunt młodości, relacja ojca i synazadanie z informatora
Tezeusz, Ariadna i MinotaurTezeusz zabija Minotaura w labiryncie i wychodzi dzięki nici Ariadnyodwaga, pomoc, zdradazadanie z informatora
Pandoraotwiera puszkę, z której na świat wychodzą wszystkie nieszczęściakara, ciekawość, nadziejazadanie z informatora
Odyseusz i PenelopaPenelopa przez lata czeka na męża i zwodzi zalotnikówwierność, tułaczka, domzadanie z informatora

Przy kontekstach do innych lektur przydają się jeszcze: ród Labdakidów (Edyp i jego dzieci) przy „Antygonie”, wojna trojańska przy „Iliadzie” oraz Herakles przy temacie wysiłku i heroizmu.

Frazeologia z mitów

Komisja przy części ustnej chętnie dopytuje o związki frazeologiczne, a test historycznoliteracki sprawdza je wprost. Najczęstsze:

  • syzyfowa praca - praca daremna, której nie da się skończyć,
  • męki Tantala - cierpienie z powodu czegoś, co jest blisko, ale nieosiągalne,
  • puszka Pandory - źródło nieszczęść, które raz uwolnione trudno zatrzymać,
  • nić Ariadny - sposób wyjścia z trudnej sytuacji,
  • postawa prometejska - gotowość do poświęcenia się dla innych,
  • lot ikaryjski albo skrzydła Ikarowe - śmiałe dążenie, które może skończyć się upadkiem,
  • pięta Achillesa - jedyny słaby punkt,
  • koń trojański - podstęp, który wnosi zagrożenie do środka.

Jak przywołać mit, żeby dostać punkty

  1. Nazwij postać i zdarzenie. Ogólne „w mitach greckich bogowie karali pychę” to za mało. Potrzebne jest konkretne imię, wina i kara.
  2. Opowiedz tylko to, co służy tezie. Dwa zdania o zdarzeniu i jedno zdanie wniosku działają lepiej niż streszczenie całego mitu.
  3. Odróżniaj lekturę od kontekstu. Mit z części I to odwołanie do lektury obowiązkowej. Mit rzymski, wersja z innego zbioru albo film to kontekst.
  4. Sprawdzaj szczegóły. Najczęstsze pomyłki to zamiana kar Tantala i Syzyfa, pomylenie Dedala z Ikarem i przypisanie Orfeuszowi sukcesu, którego w micie nie ma.
  5. Dodaj interpretację. Pytanie „czy kara była sprawiedliwa?” albo „co mit mówi o człowieku?” zamienia przypomnienie w odpowiedź pogłębioną.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie mity obowiązują na maturze 2027?
Obowiązują mity z „Mitologii” Jana Parandowskiego, z całej części I poświęconej Grecji. Najczęściej wracają Prometeusz, Syzyf, Tantal, Niobe, Orfeusz i Eurydyka, Demeter i Kora, Dedal i Ikar, Tezeusz i Minotaur oraz Pandora.
Czy mity rzymskie są na maturze?
Nie jako lektura obowiązkowa. Na liście lektur jest wyłącznie część I „Mitologii”, czyli Grecja. Mit rzymski można przywołać w wypracowaniu albo w części ustnej, ale tylko jako kontekst.
Czy można przywołać mit z innej książki niż Parandowski?
Można, ale informator CKE mówi wprost, że zbiory mitów inne niż „Mitologia” Parandowskiego nie są lekturą obowiązkową. Taki mit liczy się jako kontekst i nie zastąpi odwołania do lektury obowiązkowej.
Czy błąd w treści mitu może być błędem kardynalnym?
Tak. Błąd kardynalny dotyczy lektur obowiązkowych czytanych w całości, a część I „Mitologii” nie jest w podstawie oznaczona jako fragmenty. Pomylenie losów bohaterów, np. kary Tantala i Syzyfa, może skończyć się zerem za wypracowanie.
Ile jest pytań jawnych z Mitologii na maturze ustnej?
Trzy: o poświęceniu się w imię wyższych wartości, o problematyce winy i kary oraz o miłości silniejszej niż śmierć. Lista obowiązuje w latach 2026–2028, we wszystkich terminach egzaminu.

Pełną listę lektur na maturę 2027 z podziałem na poziomy zawiera tekst o lekturach obowiązkowych, a sposób budowania wypowiedzi na ustnej - poradnik o schemacie wypowiedzi na maturze ustnej.

Źródła

Więcej z języka polskiego