Zacznij za darmoZacznij

Pozytywizm na maturze 2027 - lektury, pytania jawne i pojęcia

7 min czytania · aktualizacja

Na maturze 2027 z czasów pozytywizmu obowiązują na poziomie podstawowym „Lalka” Bolesława Prusa i „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, obie w całości, oraz „Potop” Henryka Sienkiewicza we fragmentach. Rozszerzenie dokłada jedną realistyczną albo naturalistyczną powieść europejską do wyboru z czterech. Z tych trzech lektur pochodzi 12 z 76 pytań jawnych na maturę ustną.

W skrócie:

  • „Lalka” ma 6 pytań jawnych, „Zbrodnia i kara” 5, a „Potop” jedno,
  • „Zbrodnia i kara” to powieść rosyjska z 1866 r., z czasów polskiego pozytywizmu, a nie przykład polskiej literatury tej epoki,
  • na liście poetów obowiązkowych nie ma poetów pozytywizmu, więc pytania o znajomość treści dotyczą w tej epoce tylko prozy,
  • do 2028 r. włącznie w wypracowaniu liczą się też „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej i „Z legend dawnego Egiptu” Prusa z listy z 2018 r.,
  • pozytywizm w Polsce trwa umownie od 1864 do 1890 r., między romantyzmem a Młodą Polską.

Lektury z pozytywizmu na maturze 2027

Lista według rozporządzenia z 2024 r. i informatora CKE z polskiego. W ostatniej kolumnie jest liczba zadań jawnych na maturę ustną.

UtwórPoziomJak jest wymaganyPytania jawne
Bolesław Prus, „Lalka”podstawowyw całości6
Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara”podstawowyw całości5
Henryk Sienkiewicz, „Potop”podstawowyfragmenty1
realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska: Balzac, „Ojciec Goriot”, albo Dickens, „Klub Pickwicka”, albo Gogol, „Martwe dusze”, albo Flaubert, „Pani Bovary”rozszerzonyw całości, jedna do wyboru-

Cztery powieści z rozszerzenia powstały w latach 30.–50. XIX wieku, czyli przed polskim pozytywizmem. To realizm europejski, z którego pozytywiści czerpali wzór powieści. Na maturze przy nich mówi się o realizmie i naturalizmie, a nie o „polskiej epoce”.

Ponieważ „Lalka” i „Zbrodnia i kara” są czytane w całości, pomylenie losów ich bohaterów w wypracowaniu może zostać uznane za błąd kardynalny. „Potopu”, wymaganego we fragmentach, ta zasada nie obejmuje. Szczegóły są w tekście o błędzie kardynalnym na maturze.

Co z pozytywizmu liczy się w wypracowaniu

  1. Lektury z podstawy z 2024 r.: „Lalka”, „Zbrodnia i kara”, „Potop”, a na każdym poziomie także wybrana powieść realistyczna z rozszerzenia.
  2. Do 2028 r. lektury z podstawy z 2018 r.: „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej, nowela o powstaniu styczniowym, i „Z legend dawnego Egiptu” Bolesława Prusa.

Od 2029 r. zostanie tylko pierwsza grupa. Pełna lista jest w tekście o lekturach obowiązkowych na maturę 2027.

Pytania jawne z pozytywizmu

„Lalka” (6 zadań):

„Zbrodnia i kara” (5 zadań):

„Potop” (1 zadanie):

Pojęcia i sceny, które trzeba znać

PojęcieCo oznaczaGdzie to pokazać
praca organicznaspołeczeństwo jak organizm: każda grupa pracuje na rzecz całościambicje gospodarcze Wokulskiego, krytyka próżniaczej arystokracji w „Lalce”
praca u podstawoświata i pomoc dla najuboższych, zwłaszcza ludupomoc Wokulskiego dla Wysockiego i Marianny
scjentyzmwiara w naukę i doświadczenie zamiast spekulacjiOchocki i Geist w „Lalce”
idealizm a realizmzderzenie romantycznych marzeń z rzeczywistościąWokulski jako romantyk i pozytywista, pamiętnik Rzeckiego
teoria jednostki wybitnejprzekonanie, że wybitnemu wolno przekroczyć prawoRaskolnikow i zbrodnia na lichwiarce
pokrzepienie sercpowieść historyczna, która ma dodać otuchy narodowiprzemiana Kmicica i obrona Jasnej Góry w „Potopie”

Najbezpieczniej uczyć się w parach „pojęcie - scena”. Taka para jest gotowym argumentem na ustnej i kontekstem historycznoliterackim w wypracowaniu.

Jak rozpoznać pozytywizm we fragmencie

Sygnały, które w teście historycznoliterackim pozwalają nazwać epokę i uzasadnić odpowiedź:

  • narrator i realistyczny opis społeczeństwa, miasta, pieniądza i pracy,
  • hasła epoki: praca, nauka, użyteczność, emancypacja kobiet, asymilacja Żydów,
  • krytyka romantycznego marzycielstwa i zbrojnych zrywów,
  • gatunki: powieść realistyczna, nowela, powieść historyczna.

W odpowiedzi trzeba podać nazwę epoki, cechę jej światopoglądu i miejsce we fragmencie, w którym ją widać. Cechy wszystkich epok zebraliśmy w tekście o epokach literackich po kolei.

Co było przed pozytywizmem, a co po nim

  • przed: romantyzm (1822–1863), zakończony upadkiem powstania styczniowego,
  • pozytywizm: od 1864 do 1890 r.; nazwa pochodzi od filozofii Auguste'a Comte'a, który za wiedzę uznawał tylko to, co da się sprawdzić,
  • po: Młoda Polska (1890–1918), która odrzuca pozytywistyczny racjonalizm na rzecz symbolizmu i dekadentyzmu.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie lektury z pozytywizmu są na maturze 2027?
Na poziomie podstawowym „Lalka” Prusa i „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego w całości oraz „Potop” Sienkiewicza we fragmentach. Poziom rozszerzony dokłada jedną z czterech powieści realizmu europejskiego: „Ojca Goriot”, „Klub Pickwicka”, „Martwe dusze” albo „Panią Bovary”.
Czy Zbrodnia i kara to pozytywizm?
To powieść rosyjska wydana w 1866 r., czyli w czasach polskiego pozytywizmu. W szkole omawia się ją w tej epoce, ale na maturze lepiej mówić o realizmie i czasie powstania niż nazywać ją utworem polskiego pozytywizmu.
Czy Potop trzeba czytać w całości?
Nie. Rozporządzenie wymienia „Potop” we fragmentach. Pytanie jawne o postawach odwagi i tchórzostwa wymaga jednak znajomości przemiany Kmicica i obrony Jasnej Góry, więc warto znać główne wątki całej powieści.
Czy Gloria victis jest na maturze 2027?
Nie ma jej w podstawie z 2024 r., ale do 2028 r. wolno się do niej odwołać w wypracowaniu jako do lektury obowiązkowej z listy z 2018 r. Od 2029 r. będzie mogła być już tylko kontekstem.
Jaka epoka jest po pozytywizmie?
Po pozytywizmie przychodzi Młoda Polska, umownie od 1890 do 1918 r. Z jej lektur na maturze 2027 obowiązują m.in. „Wesele” Wyspiańskiego i fragmenty „Chłopów” Reymonta.

Konspekty wszystkich zadań jawnych są w pytaniach jawnych na maturę 2027, a następną po pozytywizmie i Młodej Polsce epokę z lekturami na maturę opisuje tekst o dwudziestoleciu międzywojennym.

Źródła

Więcej z języka polskiego