Zacznij za darmoZacznij

Dwudziestolecie międzywojenne na maturze 2027 - lektury i pytania jawne

7 min czytania · aktualizacja

Na maturze 2027 z dwudziestolecia międzywojennego obowiązują na poziomie podstawowym „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego w całości i „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza we fragmentach, a z poezji wiersze m.in. Leśmiana, Tuwima, Czechowicza i Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Rozszerzenie dokłada „Szewców” Witkacego, „Sklepy cynamonowe” Schulza, fragmenty „Procesu” Kafki i wiersze Przybosia. Z dwóch lektur podstawowych pochodzi 8 z 76 pytań jawnych na maturę ustną.

W skrócie:

  • „Przedwiośnie” ma 6 pytań jawnych, a „Ferdydurke” 2,
  • „Przedwiośnie” jest czytane w całości, więc błąd w losach Cezarego Baryki może być w wypracowaniu błędem kardynalnym; „Ferdydurke” we fragmentach
    • nie,
  • „Chłopi” to nie dwudziestolecie, tylko Młoda Polska: powieść ukazywała się w latach 1904–1909, choć Nagrodę Nobla Reymont dostał w 1924 r.,
  • lista lektur z 2018 r. nie dodaje w wypracowaniu utworów z tej epoki,
  • dwudziestolecie trwa od odzyskania niepodległości w 1918 r. do wybuchu wojny w 1939 r.

Lektury z dwudziestolecia na maturze 2027

Lista według rozporządzenia z 2024 r. i informatora CKE z polskiego. W ostatniej kolumnie jest liczba zadań jawnych na maturę ustną.

UtwórPoziomJak jest wymaganyPytania jawne
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” (1924)podstawowyw całości6
Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” (1937)podstawowyfragmenty2
wybrane wiersze: Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Józef Czechowicz, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Leopold Staffpodstawowyutwory poetyckie-
Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Szewcy”rozszerzonyw całości-
Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu „Sklepy cynamonowe”rozszerzonywybór-
Franz Kafka, „Proces”rozszerzonyfragmenty-
Julian Przyboś, wybrane wierszerozszerzonyutwory poetyckie-

Dwie uwagi o granicach epoki. Leopold Staff i Bolesław Leśmian debiutowali jeszcze w Młodej Polsce, a ich twórczość przechodzi przez obie epoki. „Mistrz i Małgorzata” Bułhakowa z rozszerzenia powstawał w latach 1928–1940, ale wydano go dopiero w latach 60., więc przy nim lepiej mówić o czasie powstania niż o polskiej epoce. Czesław Miłosz, także na liście, debiutował w latach 30., ale najważniejsze jego wiersze powstały po wojnie.

Co z dwudziestolecia liczy się w wypracowaniu

W wypracowaniu jako lekturę obowiązkową można wybrać utwory epickie i dramatyczne: „Przedwiośnie” i „Ferdydurke”, a na każdym poziomie także lektury rozszerzone: „Szewców”, „Proces” i opowiadania Schulza. Wiersze Tuwima czy Leśmiana można przywołać jako inny utwór literacki albo kontekst, ale nie zastąpią lektury obowiązkowej. Pełna lista jest w tekście o lekturach obowiązkowych na maturę 2027.

Pytania jawne z dwudziestolecia

„Przedwiośnie” (6 zadań):

„Ferdydurke” (2 zadania):

Pojęcia i sceny, które trzeba znać

PojęcieCo oznaczaGdzie to pokazać
rozrachunek z niepodległościąpytanie, jaka ma być odrodzona Polskatrzy wizje w „Przedwiośniu”: szklane domy Seweryna Baryki, reformy Gajowca, rewolucja Lulka
rewolucjadoświadczenie przemocy i rozpadu porządkuBaku w „Przedwiośniu”, przemiana Cezarego
Formanarzucony przez innych sposób bycia, od którego nie da się uciec„gęba”, „pupa” i „upupienie” w „Ferdydurke”
groteskapołączenie powagi i absurdu, które odsłania mechanizmy światalekcja w szkole Piórkowskiego, dworek Hurleckich
katastrofizmprzeczucie zagłady cywilizacji„Szewcy” Witkacego, wiersze Czechowicza
awangardanowy język poezji: metafora, skrót, kult nowoczesnościwiersze Przybosia (rozszerzenie)

„Przedwiośnie” kończy się sceną, w której Cezary idzie z robotnikami na Belweder. Żeromski nie rozstrzyga, która wizja Polski jest właściwa, i to jest najczęstsza teza w zadaniach o wizjach odbudowy kraju.

Jak rozpoznać dwudziestolecie we fragmencie

  • sprawy odrodzonej Polski: reformy, nierówności, spory o kształt państwa,
  • groteska i absurd zamiast realistycznej narracji,
  • eksperyment w języku: neologizmy Leśmiana, awangardowa metafora, potoczny język Skamandrytów,
  • niepokój i przeczucie katastrofy w latach 30.

Odpowiedź z kluczem do punktu ma nazwę epoki, cechę jej światopoglądu i wskazanie miejsca we fragmencie. Cechy wszystkich epok są w tekście o epokach literackich po kolei.

Co było przed dwudziestoleciem, a co po nim

  • przed: Młoda Polska (1890–1918), z „Weselem” Wyspiańskiego i „Chłopami” Reymonta na liście lektur; wcześniej pozytywizm,
  • dwudziestolecie międzywojenne: od 1918 do 1939 r.,
  • po: literatura wojny i okupacji (1939–1945), z „Proszę państwa do gazu” Borowskiego, a potem literatura po 1945 r.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie lektury z dwudziestolecia międzywojennego są na maturze 2027?
Na poziomie podstawowym „Przedwiośnie” w całości i „Ferdydurke” we fragmentach oraz wiersze m.in. Leśmiana, Tuwima, Czechowicza i Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Rozszerzenie dokłada „Szewców”, „Sklepy cynamonowe”, fragmenty „Procesu” i wiersze Przybosia.
Czy Ferdydurke trzeba czytać w całości?
Nie. Rozporządzenie wymienia „Ferdydurke” we fragmentach. Dwa pytania jawne, o groteskowym obrazie świata i o presji otoczenia, wymagają jednak znajomości głównych pojęć, czyli Formy, „gęby” i „upupienia”, oraz najważniejszych scen.
Czy Chłopi to dwudziestolecie międzywojenne?
Nie. „Chłopi” Reymonta ukazywali się w latach 1904–1909, więc należą do Młodej Polski. Mylenie bierze się stąd, że Nagrodę Nobla za tę powieść Reymont otrzymał w 1924 roku.
Czy Przedwiośnie jest na maturze 2027?
Tak, jako lektura obowiązkowa z poziomu podstawowego, czytana w całości. Ma 6 pytań jawnych na maturę ustną, m.in. o znaczeniu tytułu, wizjach odbudowy Polski i młodości jako czasie kształtowania tożsamości.
Jaka epoka jest po dwudziestoleciu międzywojennym?
Po dwudziestoleciu przychodzi literatura wojny i okupacji, od 1939 do 1945 roku, a po niej literatura po 1945 roku. Z tego okresu na maturze są m.in. „Proszę państwa do gazu” Borowskiego i „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego.

Konspekty wszystkich zadań jawnych są w pytaniach jawnych na maturę 2027, a lektury wcześniejszych epok opisują teksty o romantyzmie i pozytywizmie.

Źródła

Więcej z języka polskiego