Epoki literackie po kolei - daty, lektury i jak rozpoznać epokę

Epoki literackie po kolei to: antyk, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji oraz literatura po 1945 roku. Ich daty są umowne i w Polsce często różnią się od europejskich. Na maturze ważniejsze od dat jest co innego: zadania w teście historycznoliterackim każą rozpoznać epokę po fragmencie i uzasadnić to cechą jej światopoglądu.

Epoki literackie po kolei - daty i lektury

Daty w tabeli to najczęściej przyjmowane granice dla literatury polskiej. W ostatniej kolumnie są lektury, do których odnoszą się zadania jawne części ustnej - każda prowadzi do konspektów odpowiedzi.

Trzy zastrzeżenia, które oszczędzają punkty. „Mitologia” Parandowskiego powstała w XX wieku (1924), ale opowiada mity antyczne - na maturze służy jako źródło mitów, a nie przykład literatury dwudziestolecia. „Zbrodnia i kara” (1866) to powieść rosyjska z czasów polskiego pozytywizmu, a „Dżuma” i „Rok 1984” to literatura światowa, nie polska - przy nich mów o czasie powstania, a nie o „polskiej epoce”. Wreszcie granice epok w Europie przesuwają się: renesans we Włoszech zaczyna się już w XIV wieku.

Po czym rozpoznać epokę we fragmencie

Przykładowy sygnał z tekstu: dwuwiersz „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko” z „Romantyczności” Mickiewicza to wprost romantyczny manifest - uczucie i wiara stawiane wyżej niż wiedza naukowa.

Jak odpowiadać na „podaj nazwę epoki i uzasadnij”

Odpowiedź z kluczem do punktu ma trzy części: nazwę epoki, cechę jej światopoglądu i wskazanie, gdzie ta cecha jest we fragmencie. Przykład: „Fragment pochodzi z romantyzmu: bohater przedkłada intuicję i uczucie nad naukowy dowód, co widać w zdaniu…”. Sama nazwa epoki bez uzasadnienia albo uzasadnienie oderwane od fragmentu („bo romantycy byli uczuciowi”) to częsta przyczyna utraty punktu w zadaniach z dwiema czynnościami w poleceniu.

Ucz się więc w parach „pojęcie → scena”: memento mori → rozmowa Polikarpa ze Śmiercią, mesjanizm → „Widzenie księdza Piotra” w „Dziadach”, praca u podstaw → „Lalka”, symbolizm → chochoł w „Weselu”. Taka para jest gotowym uzasadnieniem i na teście, i w wypracowaniu jako kontekst historycznoliteracki.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jak oś epok wykorzystać w powtórkach, opisuje poradnik o teście historycznoliterackim, a jak zamienić wiedzę o epoce w kontekst do wypracowania - tekst o kontekstach w wypracowaniu maturalnym. Wszystkie lektury z tabeli mają konspekty w zestawieniu pytań jawnych.