Romantyzm na maturze 2027 - lektury, pytania jawne i pojęcia

7 min czytania · aktualizacja 2026-11-01

Na maturze 2027 z romantyzmu obowiązują na poziomie podstawowym „Dziady” cz. III i wybrane ballady Mickiewicza, w tym „Romantyczność”, a z poezji „Oda do młodości”, „Sonety krymskie”, wiersze Słowackiego (w tym „Testament mój”) i Norwida. Rozszerzenie dokłada „Kordiana”, „Fortepian Szopena” i romantyczną poezję europejską. Z romantyzmu pochodzi aż 11 z 76 pytań jawnych na maturę ustną.

W skrócie:

„Dziady” cz. III czyta się w całości i mają 9 pytań jawnych, ballady z „Romantycznością” - 2,
w wypracowaniu liczą się też romantyczne lektury ze szkoły podstawowej: „Dziady” cz. II, „Pan Tadeusz” (księgi I, II, IV, X, XI, XII) i „Balladyna”,
do 2028 r. włącznie w wypracowaniu można się odwołać także do „Konrada Wallenroda”, całego „Pana Tadeusza”, a na rozszerzeniu do „Nie-Boskiej komedii” i „Lilli Wenedy”,
z romantycznych wierszy test historycznoliteracki sprawdza znajomość treści tylko „Ody do młodości” i „Testamentu mojego”, zawsze z fragmentem w arkuszu; w wypracowaniu wiersz nie zastąpi lektury obowiązkowej,
romantyzm w Polsce trwa umownie od 1822 do 1863 r., a po nim przychodzi pozytywizm.

Lektury z romantyzmu na maturze 2027

Lista według rozporządzenia z 2024 r. i informatora CKE z polskiego. W ostatniej kolumnie jest liczba zadań jawnych na maturę ustną.

Utwór	Poziom	Jak jest wymagany	Pytania jawne
Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III	podstawowy	w całości	9
Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność”	podstawowy	wybór	2
Adam Mickiewicz, „Oda do młodości”, „Sonety krymskie” i inne wiersze	podstawowy	utwory poetyckie	-
Juliusz Słowacki, wybrane wiersze, w tym „Testament mój”	podstawowy	utwory poetyckie	-
Cyprian Kamil Norwid, wybrane wiersze	podstawowy	utwory poetyckie	-
Juliusz Słowacki, „Kordian”	rozszerzony	w całości	-
Cyprian Kamil Norwid, „Fortepian Szopena”	rozszerzony	utwór poetycki	-
wybrane utwory z romantycznej literatury europejskiej	rozszerzony	utwory poetyckie	-

„Oda do młodości” powstała w 1820 r., jeszcze przed umowną datą początku epoki, i łączy klasycyzm z zapowiedzią romantyzmu. Norwida zalicza się do późnego romantyzmu, choć pisał jeszcze w czasach pozytywizmu.

Co z romantyzmu liczy się w wypracowaniu

Informator CKE wymienia w wypracowaniu tylko utwory epickie i dramatyczne. Z romantyzmu w 2027 r. są to:

lektury z podstawy z 2024 r.: wybrane ballady z „Romantycznością”, „Dziady” cz. III, a na każdym poziomie także „Kordian” z rozszerzenia,
lektury ze szkoły podstawowej: „Dziady” cz. II, „Pan Tadeusz” (księgi I, II, IV, X, XI, XII), „Zemsta” Fredry z tego samego okresu i „Balladyna” Słowackiego,
do 2028 r. lektury z podstawy z 2018 r.: „Konrad Wallenrod”, cały „Pan Tadeusz”, a z rozszerzenia „Lilla Weneda” i „Nie-Boska komedia”.

Od 2029 r. trzecia grupa przestanie się liczyć. Wiersze, np. „Testament mój”, można przywołać jako inny utwór literacki albo kontekst, ale nie spełniają wymogu odwołania do lektury obowiązkowej. W teście historycznoliterackim znajomość treści sprawdza się tylko przy wierszach, których tytuły podaje podstawa: z romantyzmu to „Oda do młodości” i „Testament mój”. Inne wiersze mogą być tekstem do analizy, ale wtedy wystarczy zrozumieć fragment z arkusza. Pełna lista jest w tekście o lekturach obowiązkowych na maturę 2027.

Pytania jawne z romantyzmu

„Dziady” cz. III (9 zadań):

Ballady i „Romantyczność” (2 zadania):

Pojęcia i sceny, które trzeba znać

Pojęcie	Co oznacza	Gdzie to pokazać
irracjonalizm	uczucie i wiara ważniejsze niż rozum i nauka	„Romantyczność”: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”
ludowość	wierzenia i sprawiedliwość ludu jako źródło prawdy	ballady, obrzęd w „Dziadach” cz. II
mesjanizm	Polska jako naród wybrany, którego cierpienie zbawi inne narody	„Widzenie księdza Piotra” w „Dziadach” cz. III
prometeizm	bunt jednostki w imię dobra innych, także wobec Boga	Wielka Improwizacja Konrada
bohater romantyczny	samotny, skłócony ze światem, przechodzi przemianę	Gustaw-Konrad, Kordian na szczycie Mont Blanc
walka o wolność	konflikt z zaborcą, ofiara pokolenia	prześladowania młodzieży w „Dziadach” cz. III, spisek koronacyjny w „Kordianie”

Przy „Kordianie” warto znać różnicę wobec „Dziadów”: Słowacki polemizuje z mesjanizmem Mickiewicza i pokazuje, że sam zapał bez działania kończy się klęską. To częsty kontekst w wypracowaniu o walce o wolność.

Jak rozpoznać romantyzm we fragmencie

Zadanie w teście historycznoliterackim często każe podać nazwę epoki i uzasadnić odpowiedź. Sygnały romantyzmu to:

przeciwstawienie uczucia i rozumu albo prostego człowieka i uczonego,
świat nadprzyrodzony - duchy, widzenia, sny, kara za winę wobec natury,
narodowa misja i cierpienie, nawiązania do historii Polski pod zaborami,
gatunki: ballada, dramat romantyczny o luźnej budowie, poemat.

Sama nazwa epoki nie wystarczy. W odpowiedzi trzeba wskazać cechę światopoglądu i miejsce we fragmencie, w którym ją widać. Schemat takiej odpowiedzi i cechy wszystkich epok są w tekście o epokach literackich po kolei.

Co było przed romantyzmem, a co po nim

przed: oświecenie (1764–1822), epoka rozumu i dydaktyzmu,
romantyzm: od wydania „Ballad i romansów” Mickiewicza w 1822 r. do upadku powstania styczniowego w 1863 r.,
po: pozytywizm (1864–1890), który odrzuca romantyczne zrywy na rzecz pracy organicznej i nauki.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jakie lektury z romantyzmu są na maturze 2027?

Na poziomie podstawowym „Dziady” cz. III w całości, wybrane ballady Mickiewicza z „Romantycznością” oraz wiersze Mickiewicza, Słowackiego i Norwida. Poziom rozszerzony dokłada „Kordiana”, „Fortepian Szopena” i wybrane utwory romantycznej poezji europejskiej.

Czy Kordian jest na maturze 2027?

Tak, jako lektura obowiązkowa z zakresu rozszerzonego, czytana w całości. Na poziomie podstawowym nie ma z niego zadań jawnych, ale w wypracowaniu na poziomie podstawowym wolno się do niego odwołać, bo informator dopuszcza lektury z obu zakresów.

Czy Konrad Wallenrod jest na maturze 2027?

Nie ma go w podstawie z 2024 r., ale informator CKE pozwala do 2028 r. odwoływać się w wypracowaniu do lektur z podstawy z 2018 r., wśród których jest „Konrad Wallenrod”. Od 2029 r. ta możliwość znika.

Czy Pan Tadeusz jest na maturze 2027?

Tak, jako lektura ze szkoły podstawowej w księgach I, II, IV, X, XI i XII. Do 2028 r. w wypracowaniu wolno się odwołać także do całego „Pana Tadeusza” z listy z 2018 r. W teście może pojawić się wtedy fragment tej lektury.

Jaka epoka jest po romantyzmie?

Po romantyzmie przychodzi pozytywizm, w Polsce umownie od 1864 r., czyli od upadku powstania styczniowego, do 1890 r. Pozytywiści stawiali na naukę, pracę organiczną i pracę u podstaw zamiast zbrojnych zrywów.

Konspekty wszystkich zadań jawnych są w pytaniach jawnych na maturę 2027, a sposób budowania wypowiedzi na ustnej opisuje poradnik o schemacie wypowiedzi na maturze ustnej.

Źródła

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) - załącznik nr 1, język polski, lektury obowiązkowe
Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025 (CKE, aktualizacja z kwietnia 2026 r.) - rozdział 1 i 2: lektury w teście i w wypracowaniu w latach 2025–2028 i od 2029 r.
Komunikaty w sprawie listy jawnych zadań w części ustnej egzaminu maturalnego w 2027 r. (CKE)